Ganito Kami Ngayon, Paano Kayo Bukas?

Mahirap

2005-11-02T07:05:00.000+08:00

Hindi na kaya ng server yung text files ng mga papers natin.
Bwiset.

Blogolusyon

2005-11-02T06:44:00.000+08:00

Paano ko nagawa ang site na ito? Ginamit ko ay isang blogging tool. At nauuso na ito sa Pilipinas. Tiningnan ni Celeni Guinto ng Economics ang epekto nito sa kabataang Pilipino ngayon.

BLOGOLUSYON:

Isang Pagsusuri ng Kultura ng Blog sa Kabataang Pilipino

ni Celeni Kristine G. Guinto

INTRODUKSYON

Ang Kultura ng Teknolohiya sa Kabataan Ngayon

Malaki ang ginagampanan ng teknolohiya sa paghabi ng kultura, lalo na sa kabataan. Ang kulturang popular ay nakabatay sa pagdisimina ng iba’t ibang bagay gamit ang isang midyum. Hindi natin maikakaila na ang Internet ay isang penomena na naging kaakibat ng isang makabagong kultura. Hindi siguro akalain ni Tim Burners-Lee kung gaano kalaki ang kanyang magiging kontribusyon sa pandaigdigang lipunan noong naimbento niya ang World Wide Web. Labingdalawang taon na ang nakakaraan at marami nang sistema ang napalaganap sa Internet, mga iba’t ibang nakakagawian ng mga kabataan ngayon. Wala na ang mga araw kung saan sila’y maghapong nakatutok sa telebisyon o nagsisitambayan sa kalsada. Nabawasan na rin ang kanilang paggagala kung saan-saan at dumadalas ang pagkulong sa kwarto. Ano ang ginagawa ng tipikal na teenager na biniyayaan ng kompyuter at ng Internet connection?

Unang nauso ang e-mail. Pinaikling salitang “electronic mail,” ang e-mail ay isang rebolusyon sa pagpapadala ng liham. Masasabing mas may silbi ito sa mga propesyonal na nangangailangan ng mga dokumento ng mabilisan, nakagihasnan na rin ng kabataan ang paggamit ng e-mail para sa forwarded e-mail na dati ay kilala bilang mga chain letters na pinapaseroks pa kung siniseryoso. Nandiyan rin ang mga signature campaigns, at pakikipag-chikahan sa mga kaibigan na dumayo na sa malalayong lugar. Dati, tamad ang kabataan na bumisita sa mga post office, halos wala sigurong kikitain ang mga kartero sa market na ito. Ngunit ngayon, sila’y nagpapalitan ng diwa at mga kaisipan via e-mail. Pero alam natin na hindi matiyaga ang mga kabataan. Kung gusto nila ng makakausap, gusto nila na doon at doon rin. Kaya’t mabuting naimbento ang IRC at IM.

Ang Internet Relay Chat (IRC) ay isang sistema kung saan ang mga manggagamit (user) ay makakapagkausap sa katakot-takot na iba pang manggagamit na naka-Online sa panahong din iyon. Nahihiwalay sa iba’t ibang channels na nakabatay na rin sa interes mo at kung ano ang gusto mong pag-usapan. Iba’t iba ang paraan ng klasipikasyon. Dito nagiging interaktibo ang pakikipanayam ng paggamit sa Internet, at kadalasan, dito nagkakakilala ang mga taong hindi naman talaga magkakilala sa totoong buhay. Marami diyan ang tumutuloy sa seryosong relasyon at nagpapakasal dahil sa pagkakakilanlan sa isang chatroom. Hindi lamang ito isang kwento na nangyayari sa “You’ve Got Mail,” na nasabi sa isang pag-aaral na pinamagatan Cyberlove (De Luna, 2001). Sa kasalukuyan, nawawala na sa uso ang IRC, at dumadalas na ang paggamit sa Instant Messaging (IM). Usong-uso ngayon ang paggamit ng Yahoo! Messenger (Y!M), na halos lahat na siguro ng kabataan ay napalitan na ang pangalan nila ng kani-kanilang Yahoo! Usernames. Marami diyan ang nagsasagawa ng block meeting na lang sa Y!M, o kaya’t naglalaro ng mga Online na laro laban sa isa’t isa. Kasabay ng pag-usbong ng kultura ng pag-text, ang IM ay naging isang mas mabilis na pakikipagtalastasan gamit ang mga salitang pasulat sa mga taong nakikilala natin sa totoong buhay. Ngunit hindi makakaila na marami rin ang mga hindi magkakilala na nagkakakilanlan sa Y!M.

Dumako naman tayo sa kinalolokohan talaga ng lahat ng tao ngayon. Tila wala na yatang tao sa Pilipinas na walang Friendster account. Sa ngayon, tinatayang may isang milyong Pilipino ang merong Friendster account. Ayon kay Joe Hurd, bise presidente ng Friendster para sa internasyonal, nagsimula ang popularidad sa San Francisco Bay Area kung saan marami ang mga Pilipino. At doon nagsimula ang pagkauso ng buong sambayanan sa Friendster. Dahil dito, naiba ang marketing strategy ng mga Amerikanong nagmamay-ari ng Friendster. Dahil hindi masyadong kumikita ang mga Online advertisement, at alam nilang mas madalas ang gamit ng mga tao sa Pilipinas ng kanilang selepono (cellphone), sa Pilipinas nagkaroon ng unang mobile service ang Friendster. Ngayon, halos lahat pa rin ng tao sa Friendster ay mga Pilipino, at nauuso na rin ang blog feature sa Friendster.

Pahapyaw na Pagtinggin sa Kasaysayan ng Blog

Kaya’t ngayon ay dumako naman tayo sa tunay ng introduksyon nitong pagsusuri. Ano ba itong salitang blog? Mula sa pinaiksing web log, ang blog ay isang Online journal kung saan ang isang manggagamit (tinatawag din na blogger) ay malayang magsulat ng kahit anong ninanais niya tungkol sa mga bagay-bagay na nasakanyang mga alapaap ng karanasan. Hindi masabi kung saan talaga nagsimula ang blog. Kung titingnan sa pinaka konsepto ng blog, kung saan ang personal na pagmumuni-muni tungkol sa mga bagay-bagay na nangyayari sa kani-kanilang mundo, lalo na sa pulitika, si Samuel Pepys ng Inglatera ang masasabing unang “blogger.” Nauso ang pagsusulat sa diary nung ika-17 siglo kasabay ng pag-usbong ng literatura, murang papel, at pinataas na pagkakilanlan sa sarili (heightened self-awareness). Si Samuel Pepys ang unang nagsulat na parang isang tipikal na blogger ngayon. Nagbigay siya ng mga personal na kritisismo sa mga nangyayari sa kanyang paligid tungkol sa pulitika, at naging repleksyon na rin ito ng kanyang mga karanasan. Meron itong katangian na pagiging “self-glorious.” Taliwas sa pagkapubliko ng mga blog ngayon, ang mga sinulat ni Pepys ay nalathala lamang at nabasa ng madla ng siya ay namatay.

Balik tayo sa panahon ngayon. Unang nauso ang mga “blog” sa mga komisyonadong gumawa ng mga commercial websites. Sila ang tinaguriang una sa mga html geeks, at ang kanilang blog ang pang-ensayo nila ng kanilang mga coding skills. Kaugnay na rin sa kanilang trabaho sa umaga, gumawa sila ng mga websites na personal kung saan nandoon nakapaloob ang mga halo-halong palaisipan at komentaryo sa mga bagay-bagay.

Noong December 1997 unang pinagalanan ni John Barger ang mga website na ito bilang “web log.” Mayamaya’y tinawag naman ni Peter Merholz ito ng pinaikling salitang “blog” at tinawag niya ang editor ng mga blog na ito bilang isang “blogger.”

Natapos na rin ang pagkaeksklusibo ng blog para sa mga html geeks noong 1999. Nitong taon na ito umusbong ang Blogger (http://www.blogger.com) at LiveJournal (http://www.livejournal.com), mga website na tumutlong sa isang ordinaryong tao na gumawa ng kanilang sariling website para sa kung saan man ang gusto nilang i-blog. Tinawag ang mga ito bilang “personal publishing tools” dahil hindi na nangangailangan ng ispesyal na mga kaalaman para makagawa ng mga web logs. Napadali na ang lahat, kaya’t ang isa pang katawagan sa mga blogging platforms na ito ay “push-button publishing tools.” Hanggang ngayon, malawakan ang mga gumagamit sa mga website na ito, at libu-libo ang gumagawa ng mga bagong account para sumama sa bandwagon ng mga merong blogs.

Ngunit dahil lang ba sa pagkauso nito naakit ang mga tao, lalo na ang kabataang Pilipino, para mag-blog? Tila hindi lamang pagkauso ang dahilan mismo. Malamang ay meron pang kaakibat ang pagkauso ng blog. Maganda ring usisain kung bakit naiiba ang blogging sa iba pang Internet trends dito sa Pilipinas. At kung saan talaga pumapasok ang mga distinktong katangian ng mga kabataang Pilipino noon at ngayon, at kung saan papasok ang blog sa ebolusyon ng mga kabataan ngayon.

TESIS NA PANGUNGUSAP

Isang pag-aaral ng mga tipikal na mga blog entries ng kabataan ngayon at ang mga katangian ng tipikal na teenager na blogger.

SULIRANIN

Paano nakaka-apekto sa social, filial, at emotional dynamics ng kabataan ang kanilang mga web logs o blogs?

SARBEY NG KAUGNAY NA PAG-AARAL

A. Ang Computer-Mediated Communication Systems

Bago na-imbento ang mass media, nakadepende sa mga haka-haka, kuro-kuro at kung anu-ano pang walang batayan ang mga tao para sa impormasyon. Matagal ang proseso ng paglathala ng mga libro, at hindi nagtagal naimbento na rin ang newsprinting. Sa pagsilang ng mga diyaryo, napabilis na rin ang pagkalat ng balita, ngunit limitado ang espasyo ng mga diyaryo para sa mga tunay na manunulat at ang mga tinaguriang maglathala ng mga pangyayari sa lokal na setting. ‘Di naglaon, nang umusbong ang paggamit ng iba’t ibang teknolohiya para sa komunikasyon (na kakatwa ay nagmula sa mga teknolohiyang militante), nauso ang radyo at telebisyon, dalawa sa pinakarebolusyonaryong midyum na pang masa.

Si Harold Laswell (1948) ay nagkaroon ng isang modelo ng komunikasyon. Isa ito sa unang mga modelo para sa komunikasyon. Meron ditong limang mahahalagang elemento. Una ay kung sino ang magpapahayag ng mensahe (Communicator), tapos kung ano ang kanyang mensahe (Message), pangatlo ay sa papaanong paraan (Medium), pagkatapos ay kung para kanino (Receiver), at kung ano ang magiging epekto (Effect). Ibinatay niya sa tatlong premiso ng lipunan ang kanyang modelo, ayon sa surveillance, correlation, at transmission. Ito raw ang nagpapatatatag sa lipunan at kinakailang ng epektibong sistema ng komunikasyon para ito ay mangyari.

Kung susuriin mabuti, ang radyo at telebisyon nga ay napalawak ang tagatanggap ng mga mensahe na nanggagaling sa pamahalaan, o sa industriya, ngunit kulang pa rin ang mekanismo ng feedback. Mahalaga sa mga sistema ng komunikasyon ang mga reaksyon at ang kaagyat na epekto nito sa manonood o tagapagpakinig. Ngunit malamang, hindi naman lahat ay magkakaroon ng ganang makipag-labanan sa linya ng telepono para lang maipahayag ang kani-kanilang mga reaksyon. Naging limitado para sa mga Receivers na ibalik ang kanilang pagproseso sa kaalamang napulot nila sa midya. Kaya’t unti-unting nangangailangan ng midyum na makakapaghandog ng isang sistema na hindi hahadlang dito.

Dito na papasok ang Computer Mediated Communications (CMC). Ang CMC ay may abilidad na gayahin ang isang Face-to-face (FTF) society. Tinuturing ang CMC bilang isang birtwal na kalawakan (virtual space), at ayon sa pagpapangalan ni William Gibson sa kanyang akdang Neuromancer (1984), isang cyberspace. Isa itong espasyo kung saan narereplika ang mga kaganapan sa reyalidad. Ang Internet kung sa gayon, ay naging isang portal ng komunikasyon.

Ayon sa mga pag-aaral nila Rheingold, Thompson at Fernback, dalawang klasipikasyon para sa CMC. Una ay ang Asynchronus, tulad ng mga message boards at e-mail, kung saan nagkakaroon ng time delay ang mga pag-uusap. Kasalungat naman ng Asynchronus ay ang Synchronus CMC, kung saan narereplika ang real time responses. Halos magkasingtulad na ito ng pag-uusap sa tunay na buhay, sobrang liit na lamang siguro ng marginal errors sa pagkatotoo ng oras na maaring dahil sa Internet connection speed. Dahil dito, masasabing ang Computer Mediated Communication ay alternatibo sa mga kumbensyonal na face-to-face interactions.

Ayon sa Virtual Ethnography ni Christine Hine (2000), ang Internet ngayon ay nagiging isang rebolusyonaryong sistema ng pamamahagi ng impormasyon. Ang material form na dating natatagpuan sa mga prints ay nag-a-assume na ng virtual form. Maliit pa lamang ang pangunawang kultural sa mga porma ng impormasyong ito kaya’t hindi pa gaanong suportado o kasing-kapanipaniwala ang impormasyon.

Ngunit maari rin namang sabihin ang taliwas. Dahil sa efficiency ng Internet sa pamamahagi ng malaking array ng impormasyon, ang isang tao ay nabibigyan ng pagkakataon na magkaroon ng maraming reference at hanguin ang katotohanan para sa kanyang sarili. Hindi na siya limitado sa mga kanonisadong mga aklat, at makakakuha ng real time na impormasyon.

Ang mga teyorista ng post-modernismo ay nagsasaad na ang modernismo ay napapasailalim na ng isang krises. Mabubuwag na ito dahil meron ng umusbong na panibagong organisasyon ng buhay panlipunan. At kung tunay nga na mamamayani ang epektibong sistema ng CMC, maaring mawala na rin ang mga pag-aalinlangan sa pagkamakatotohanan (authenticity), representasyon, at realidad. Ayon kay Poster (1995), nabubura na ang mga naghihiwalay sa pagitan ng mga tao at mga makina, ang mga linyang humihiwalay sa realidad at sa bertwalidad.

Sa patnugot pa rin ni Hine, sinuri rin niya ang simulain ng CMC. Sinabi niya na ito ay isang magandang tagpuan sa palitang pang-kultural (cultural exchange) dahil nabubura nito ang mga limitasyong dala ng heograpikal na mga kalagayan. Isang kompyuter lang ang kailangan at konektado na ang Pilipinas sa Aprika o sa Europa. Masasabing noong panahon pa lamang ng e-mail ay hindi pa rin maihahantulad sa mga situasyon na FTF, ngunit sa status ngayon ng synchronus computer mediated-communication, nababawasan na ang mga discrepancy sa pagitan ng virtual at real communication.

Sa isang pag-aaral ni Sproull and Keisler (1986) ang naging unang pag-aaral na naging patunay sa konklusyon ni Hine na ang Internet ay isang kultural na artifact. Sa kanilang sinaunang pag-aaral sa Computer Mediated Communication, sa larangan ng sikolohiyang panlipunan, nagkaroon sila ng dalawang grupo. Ang isa ay nasa isang tradisyonal na pook-trabahuhan (workplace), at isa ay nilagay sa isang sistemang may CMC. Napnsin nila na mas naging produktibo ang gumagamit ng CMC. Pantay-pantay naman ang pag papartisipa ng mga kasapi sa parehong grupo ngunit mas agresibo sa pagpapatibay ng kanilang mga saloobin at ideya yung mga gumagamit ng CMC. Inugat nila ito sa pagkakaroon ng “disinhibiting” na epekto para sa mga gumagamit ng CMC. Dahil nabawasan na ang mga “social cues,” hindi na nangangailangan ng mga particular na kumbensyon dahil hindi na humahatol sa kanilang paggawa ang kanilang pagkatao (identity). Kung mapapansin, meron pa ring mga karaingan ang mga may kulay, mga kababaihan, sa mga pook-trabahuhan ngayon. Dahil sa anonymity at faceless interactions sa Internet, hindi na namamayag ang mga sitwasyong nakakailang para sa ilang tao. Napatotoo na ang mga katagang “trabaho lang, walang personalan.”

Ano naman ang pinagkaiba ng mga sitwasyon sa cyberspace kung ikukumpara sa totoong buhay (In Real Life o IRL)? Makikita natin na mataas ang anonymity sa Internet. Hindi mo kinakailangang magkabit ng pagkakakilanlan o isang identidad. Ngunit hindi rin mapagkakait na meron ding namamanaog na pagbuo na cultural identities at self-identities sa cyberculture.

Ang komunikasyon ay may batayan din ng pagkakakilanlan ng mga kasapi sa kani-kanilang mga sarili. Kung titingnan nga natin muli ang pagkakakilanlan sa cyberculture, sinasabi ni Bell (2001) na nagkakaroon ng projeksyon at presentasyon ng sarili sa Internet. Ayon kay Cheung (2000), nagkakaroon ng isang konstruksyon ng sarili gamit ang personal homepage. Nagiging bahagi ito sa pagtrato ng Internet bilang isang cultural na artifact.

Ang isang website na binuo para sa sarili, na ngayon ay kinikilala bilang isang “blog,” at ang pinakamalaking isyu sa papel nito, ay isang website na ginagawa ng indibidwal mismo. Nagiging isang repleksibong pagprepresenta at pagkukwento ng sarili ang nangyayari. Ito ay biglang nabibigyang kahulugan ng midyum na ginagamit, at sa isang ideya ng imagined audience.

Ayon kay Benedict Anderson sa kanyang Imagined Communities (2001), ang pagkakaroon ng pagkaka-isa sa isang ideya o idiyolohiya ay nagiging batayan sa pagkakaroon ng mga komunidad na ito. Kaya para sa isang gumagawa ng isang personal na webpage, langawin man ang kanyang website, ay meron pa rin siyang isang ideya ng isang mambabasa sa batayan na meron at merong makaka-relate sa kanyang pagbuo ng sarili na naganap sa website. Dahil na rin sa isang imagined audience, kahit na sinasabi ng mga indibidwal na kanilang totoong sarili ang kanilang binubuo, meron pa ring nagaganap na self-censoring o tailoring. Merong iba na meron ng tinatawag na “virtual alter-egos.” Ang istilo ng komunikasyon ay maaring hindi nagkakalayo sa istilo ng komunikasyon ng kanilang real-life ego, ngunit meron pa ring self-conscious articulation of that tailor-made self-identity.

Ang identidad Online ay kadalasan binibigyan kahulugan ng kulay (race), kasarian (gender), sekswalidad (sexuality) at income class. Wala masyadong pagtatalakay at mga pag-aaral na nagawa sa race, ngunit kung tutuusin, lalong nawawala ang inter-racial conflict dahil malamang hindi naman na kaagad isinisiayat na makita ang indibidwal sa kanyang pamamahayag via CMC systems. Kung titingnan naman natin ang gender issues, makikita natin na ang mga CMC ay nagiging bagong espasyo para sa mga kababaihan. Meron ng mga movement na tinatawag na “cyberfeminism.” Kinatutuwa na ng mga peminista ang pagusbong ng Internet bilang isang midyum na nag-e-empower sa kanila at ang kanilang mga pakay. Papasok na rin dito ang gay and lesbian concerns. Ang Internet ay nakakatulong sa pag-lobby ng mga ninanais na karapatan. Dahil sa mga CMC, nagiging mas demokratiko ang paglalaban ng mga taong ito.

Tulad sa realidad, nagkakaroon ng class distinctions sa CMC. Ngunit medyo naiiba ito. Malamang, ang isang obyus na pagbabahagi ay yung mga nasa gitna at mataas lang na poder ng lipunan ang mayroong Internet access. Bihira naman ata ang mga nakatira sa ilalim ng tulay na merong Internet access. Ngunit merong isang kakaibang social architecture din at pagkakaiba sa isang kinikilala bilang “digital economy.” Nasa pinakataas nito ang kinikilalang mga digital elite. Tinatawag din bilang information user, ang mga taong may kaalaman at kakayahan na manipulahin at ukitin ang information superhighway na ito. Susunod sa klaseng ito ay ang mga “digital shoppers” o ang information used. Sila ang gumagamit ng mga ginagawa ng mga digital elites, at ang primary consumers ng mga produkto na nabebenta sa Internet. Meron silang akses sa CMC, ngunit nasa pagkaawa pa rin sila ng mga digital elite ang kanilang nalalaman. Huli sa mga klaseng ito ay ang digital underclass. Sila ay ang mga “off-line” users. Sila ang walang access sa CMC, kaya’t sila ang nasa pinakailalim.

Kung titingnan natin, ang CMC ay rebolusyonaryo sa pamamalakad ng mga buhay ng iba’t ibang tao sa lipunan. Mahirap ng isipin ngayon ang buhay na walang mga kompyuter, at sinong magaakala na ang isang bagay na ginawa para sa paggawa ng aretmitika ay siya ring bagay na huhubog sa komunikasyon?

B. Ang Katangian ng Pamilyang Pilipino at mga Pilipinong Teenager

Ang pag-aaral na ito ay hindi lamang tungkol sa pag-usbong ng blog bilang isang bahagi ng rebolusyon ng CMC sa Pilipinas. Maganda rin tingnan ang background ng pamilyang Pilipino at ang paghimay ng katauhan ng isang teenager.

Ayon kay Susan Dumedres (1993), ang mga pamilyang Pilipino, tulad ng karamihan sa Asya, ay pumipigil sa indibdwalisasyon dahil sa pagkakamalapit ng mga magkakamag-anak (o ang tinatawag na close family ties). Ang mga bata ay parating tumitingin sa kanilang mga magulang bilang batayan ng paghubong ng kanilang sarili. Kung ikukumpura sa mga kanluranin na katumbas (counterparts), mas dumedepende ang mga kabataang Pilipino sa kanilang mga magulang dahil madalas ay ang mga magulang mismo ay may matataas na ekspektasyon sa kani-kanilang mga anak. Kanonisado na sa maraming akda ang pag-asa ng mga magulang sa kanilang mga anak na makapagtapos ng pag-aaral para maiahon ang buong pamilya sa kahirapan. Nandyan din ang pag-asa ng mga magulang na sumunod sa kanilang mga yapak ang kanilang mga anak. Dahil dito, mahirap ang pag-forge ng self-identity ng mga kabataang Pilipino dahil nasanay na sila sa kultural na pandidikta ng kanilang mga magulang sa kanilang dapat gawin, dapat asalin.

Nagkaroon sila G. Mendez at Jocano ng isang intensibong pag-aaral ng mga kabataang Pilipino sa parehong rural at urban na setting noong 1979. Ikinumpara nila ang mga general na trends ng mga kabataan sa kanilang pakikisama sa kanilang mga pamilya. Ayon sa kanilang hypothesis, ang pamilya, bilang isang basic na yunit ng lipunan ay ang humahawak sa emosyonal at sosyal na aspekto ng buhay ng mga taong ito, ay nakakatulong sa pag-express ng mga saloobin ng kabataan, kung ang “emotional climate” sa tahanan ay “stable.” So hindi na sakop ng mga sinabi ni Dumredes ang lahat ng pamilyang Pilipino. Wala naman talagang mga bagay na dapat tingnan in absolute terms. Pero yun nga, kung ang emotional climate naman ay nakakapamandag sa mga kabataan, nagdadala ng takot at kakulangan sa kalayaan, hindi na sila nagiging progresibo at nawawalang ganang ipahayag ang kani-kanilang mga sarili.

Naiiba rin talaga ang kabataang Pilipino sa mga kanluranin. Para sa mga kanluranin, ang kabataan ay parating nagrerebelde, pasaway sa kanilang mga magulang, kritiko, at walang utang na loob. Ngunit kabalintunaan na marami sa mga kabataan ngayon ay payag naman sa pagka-strikto ng kanilang mga magulang. Yun lang, talagang nakagisnan na na mas liberal ang pagtrato sa mga kalalakihan at mas pinapayagan silang magliawaliw kung ikukumpara sa mga kababaihan. So nandyan ang mga limitasyon sa kabataang babae dala na rin ng mga hamak ng lipunan at pagka-patriarchal ng lipunan.

Isa pa sa mga unang iniisip ng kabataan ay wala silang pakialam sa mga sinasabi o pangangaral ng kanilang mga magulang. Ngunit karamihan pa rin ng Pilipinong mga magulang ay nakikipagtalastasan ng matino sa kanilang mga anak. Masasabing mas malaki ang atensyon na binibigay ng mga magulang na nasa mga rural na pook kung ikukumpara sa mga nasa urbanisadong lugar, ngunit hindi naman gaanong kalala ang pader na pumipigil sa mga magulang at kanilang mga anak.

Subalit ayon sa isang pag-aaral ng McCann-Erickson Philippines noong 1993, sa mga panahon ngayon (kung ikukumpara sa panahon na ginawa ang pag-aaral nila Mendez at Jocano), mas mataas na ang lebel ng parental absenteeism. Ang mga magulang ay nagiging career-oriented o kaya’t abala sa pamamalakad ng kabahayan (household management), kaya’t hindi na masyadong nabibigyan ng buong pansin ang kani-kanilang mga anak. Nasanay na tuloy ang kabataan sa isang independent na inquiry, at umaasa na rin sa kanyang mga kaibigan at sa midya para sa patnubay at awtoridad. Kahit papaano, meron pa rin namang ginagampanan ang mga magulang, ngunit nagiging hati nga ito, dahil marami sa kanila ay umaasa na lang sa iba’t ibang mga sistema dahil iba na nga naman ang panahon. Maraming sa mga kabataan na nasasanay naman sa ganito, basta hindi hati ang pamilya, dahil halos lahat rin siguro ng kanilang mga kaibigan ay may mga sitwasyon na ganoon na nga. Andun ang kanilang magulang, ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon.

Ngunit paano nga ba talaga makipagtalastasan ang mga kabataan kung pinapangaralan sila ng kanilang mga magulang? Ang unang hinala ay ang kabataan ay napapaloob sa kultura ng dedma, hindi na lang nila kikibuin ang kanilang mga magulang. Nasa kultura naman talaga natin ang hindi pag-sagot sa likod ng ating mga magulang, o maging palaban o agresibo sa tono o pagbigkas ng mga rason kung bakit sila “nagkakasala” sa kanilang mga magulang dahil pinapangaralan ito bilang bastos at hindi kanais-nais. Kaya sa pag-aaral ni Mendez at Jocano, napag-alaman nila na ang karamihan ng kabataan ay nakikipag-rason na lang at matinong nakikipagtalastasan sa kanilang mga magulang. Ang dahilan nila ay wala naman silang mapapala sa pagmumukmok kung meron naman talaga silang lehitimong rason kung bakit nila nagawa ang isang bagay. Wala ring magagawa ang pagdadabog at pagsisigawan dahil lalo lamang itong mapapagulo ang mga bagay-bagay. Ngunit kung babalikan natin ang pag-aaral ng McCann-Erickson, hindi na masyadong ebidente ang mga bagay na ito ngayon dahil kadalasan, maiksi na lamang ang pagtutuligsaan ng mga magulang, mas meron na silang kaalaman sa parenting psychology, at ang kanilang mga pangangaral ay may “tantamount repercussions” na hindi na limitado sa mga tradisyonal na mga parusa tulad ng pamamalo o pagkukulong lamang sa bahay. Ngayon, napakaraming mga bagay na naka-depende ang mga buhay ng kabataan, tulad ng panonood ng telebisyon, pagkakaroon ng akses sa Internet, at pakikipag-text sa mga kaibigan, nakagisnan na ng mga magulang na kompiskahin ang mga pribelehiyong ito kapag nagiging pasaway ang kanilang mga anak. Ang reaksyon kadalasan ng mga kabataan ay tumahimik na lamang at magreklamo sa kanilang mga kaibigan.

Ngayong natalakay na ang carrot-and-stick dynamics at ang sistema ng pangangaral ng mga magulang, tingnan naman natin kung ano ang ginagampanan ng mga kaibigan ng mga teenager sa status quo. Kadalasan, ang mga magulang ay walang problema kung makipagkaibigan ang kanilang mga anak sa mga kasing-kasarian ng kanilang mga anak. Ang kutob na ito ay mas madalas na nangyayari sa mga batang babae, kaysa sa mga lalake. Mas gusto ng mga magulang na ang kanilang mga nagdadalagang anak ay wag munang makihalubilo sa mga kalalakihan sa mga perenyal na takot na dala na rin ng makamandag na lipunan. Kung gayon, dala na rin ito sa natural na proteksyonismo sa mga kababaihan dahil na rin siguro sa patriatikong lipunan na ginagalawan natin.

Nagiging “frustrated” ang mga kabataan sa iba’t ibang mga rason, maaring sa mga nabanggit sa taas, lalo na’t kung sa palagay nila ay hindi sila naiintindihan ng kanilang mga magulang. Paano nga ba ang coping mechanism sa pagharap sa kanilang mga problema ito? Naklaklasipika ito sa dalawang uri: ang verbal at ang non-verbal. Sa verbal, dito naglalabas ng galit sa paraang pasalita. Maaring pagkinakausap ay lumalaban ito ng salita, o sa ekstremong mga sitwasyon, ay nagmumura. Pwede rin namang pasulat maglabas ng galit, isa na atang bahagi ng buhay ng lahat ng tao ang magtago ng diary, at ang kabataan ay ginagawa itong daan para mailabas ang kanilang mga sama ng loob, pwedeng sa pagsusulat ng kung ano mismo ang kanilang saloobin o kaya naman patula o sa malikhaing pamamaraan. Minsan pa nga ay ang mga tulang nagagawa dala ng galit ay napupunta sa mga literary portfolio ng kani-kanilang publications sa paaralan. Ang isa namang paraan ng paglalabas ng galit, non-verbal, ay hetong mga paraan kung saan kinikimkim nila ang kanilang mga saloobin, o kaya naman ay tumitingin ng masama, o umiiyak, itong mga ito ay pamamaraan kung saan kahit walang salita ay napapahayag ng mga kabataan ang kanilang sama ng loob sa mundo

Sa ika-limang kabanata ng pag-aaral nina G. Mendez at Jocano, pinag-aralan nilang masmabuti ang pakikipagkaibigan at ang status ng kanilang pakikisama at kung ano ang mga pinag-uusapan ng mga kabataan. Ang mga kabataan daw ngayon ay optimistiko sa pagtitiwala sa sarili. Marami sa kanila ang nakikipag-ugnayan sa iba’t ibang klase ng tao sa pagdalo sa mga salu-salo o mga party. Sa kasalukuyan, nauuso na rin ang pagdalo sa mga concert, panonood ng madalas ng sine, at iba pang mga gawaing kinababarkadahaan.

Kung titingnan naman ang perspektibo ng kabataan sa mga sensitibong isyu tulad ng sekswalidad, ang lipunan ngayon ay pinapanormal na ang mga ganitong isyu. Ang pagtrato sa isyu na ito ay tila kasual na lamang, ngunit ang kanilang primary source pa rin ay ang midya at ang kanilang mga kaibigan, hindi ang kanilang mga magulang. Ngunit kahit dito, mataas pa rin ang pagtingin ng kabataan sa chastity at naniniwala pa rin sa kabanalan ng sakramento ng kasal.

Hindi naman nawawalan talaga ng moralidad ang mga kabataan, hindi tulad ng popular na perspektibo ng madla na karamihan ng mga kabataan ay namamayanig na mga rebelde at lahat ng bawal ay gagawin. Maaring minsan ay may mga sitwasyon na nagiging rebelde ang mga kabataan at nariyan ang pakiramdam na ang buong mundo ay laban sa nag-iisang tao. Ngunit kakaunti lang naman talaga ang mga pagkakaroon ng delinkwente o “social deviance” sa mga ekspektasyon ng kabataan sa lipunan. Ayon sa pag-aaral na ginawa sa Kentucky ni Ball (1962), meron naman talagang bahid ng pagkarebelde (mild rebelliousness) at natural na pagka-aktibo ng kabataan, ngunit ang mga sukdulang pagkakataon na gumagawa na sila ng mga maliliit na krimen, ay pili lamang. Sa kanilang pag-aanalisa, kadalasan sa mga ito ay parehas lang naman ang mga IQ sa mga taong hindi pasaway, ngunit mas madalas sila ang pumapalpak sa mga gawaing pang-paaralan. Kadalasan sa mga pasaway ay galing sa mga hati ang pamilya o kaya naman ay yung galing sa mababang socio-economic class. Maaring ang mga teenager na ito ay yung hindi masyadong nababantayan ang paghubog ng kanilang mga pag-aasal at naiiwan na lang sa pagpapatnubay ng midya at impluwensya ng barkada (na sa kanilang sitwasyon, ay malamang masama). Sila ay nalululong sa mga bisyong, hindi kadalasan naman ay pinageeksperimentohan talaga ng maraming kabataan tulad ng paninigarilyo, paglalasing, o pagsubok ng masasamang droga. Sa mga ilang pagkakataon, hindi naman talaga ito dala ng kakulangan ng atensyon ng pamilya, kundi ang mga bisyong ito ay nasa-pamilya na rin talaga. Kung ang mga magulang ng isang teenager ay mga alcoholic at mayroong bar sa bahay o madalang na supply ng alcohol, asahan na rin na magiging alcoholic ang batang iyan. Ang tolerance sa pamilya o ang kaalaman na ginawa rin ng kanilang mga magulang iyon ay nagpapadali sa mga kabataan na maimpluwensyahan ng mga kabarkada.

Mahirap ipaghiwalay at kritikuhin ang teenager na wala sa konteksto ng pamilya, ngunit sa bahaging ito, titingnan naman natin ang panunuri ng ilang mga kritiko sa komplikadong katauhan ng mga teenager. Unang-una, ano nga ba itong “adolescence?” Kilala ito sa ating bansa siguro bilang pagbibinata o pagdadalaga. Ayon sa mga opisyal na depenisyon, ang adolescence ay ang bahagi ng buhay ng tao na napapagitna sa pagkabata (childhood) at pagiging matanda (adulthood). Sinasabi ni Offer (1998) na nagsisimula ito sa onset ng puberty at nagwawakas kung nakatanggap na ng kasarinlang ang idibidwal sa kanyang mga magulang. Ito ang panahon ng pagdagsa ng iba’t-ibang mga pagbabago sa pisyological na kalagayan ng tao. Nagkakaroon na ng secondary sex characteristics. Bukod sa mga pagbabagong pisikal, ang yugtong ito ay mas emosyonal at sikolohikal ang mga epekto. Dito na nagdadagsa ang “maturation” o pagiging mas ma-konsensya ng indibidwal. Ayon kay Rogers (1962) ang adolescendce ay ang panahon kung saan ang indibidwal ay naghahanap ang intelektwal na kasarinlan at naghahanda para sa isang career. Kung sa gayon, mahalaga ang konsepto ng sarili, at paghahanap ng isang pagkakakilanlan sa sarili. Ang ideya ng isang “identity crisis” ay pinapasukan ng ilang mga kabataan. Ito ang panahon kung saan hindi nila makilala ang depenisyon ng kanilang mga sarili, at kung sino nga ba talaga ang mapagkakatiwalaan nila. Kadalasan ay ang depenisyon ng sarili ay hinahanap nila sa iba’t-ibang taong nagiimpluwensya sa kanila. Dahil dito, namumulat ang isang idibidwal sa iba’t ibang uri ng tao, iba’t ibang uri ng personalidad at ang tanong na kung “ano ba talaga ang gusto mo sa buhay?” ay madalas na naiisip. Sa panahon ding ito papasok ang isang indibidwal sa kolehiyo, ang lebel ng edukasyon na sa unang pagkakataon, nagiging spesyalisado na ang mga pinag-aaralan ng isang indibidwal. Maaring ito ang maging momentum para porsegihan ang paghahanap sa tunay na pagkakilanlan sa sarili.

Ngunit ang pagtugon sa katanungan ng identity ang hindi lamang pangangailangan ng mga teenager. Sa ika-limang kabanata ng akda ni Fleming (1948), inilista niya ang lima sa pinakamahalagang pangangailangan ng mga kabataan sa pagtugon sa kanyang pagdalo sa mundo ng mga matatanda. Una sa mga pangangailangan na ito ay ang pangangailangan na matanggap ng lipunan. Marami sigurong matatanda na hahatol sa mga kabataan bilang mga abersyon sa “normal” at katangatanggap sa lipunan dahil sa kabataang subkultura tulad ng “goth” o “punk,” ngunit hindi iyan ang itinutukoy na pagtanggap ng lipunan. Diyan na papasok ang pangangailangan ng mga kaibigan, o matanggap ng kanilang immediate peers. Paulit-ulit ng nabanggit sa papel na ito ang kahalagahan ng mga kaibigan, at sa panahong ito sinsimulan na ng isang indibidwal ang pagbuo ng kanyang personal social network. At nagagawa ito sa pakikihalubilo sa mga kapwa nila kabataan ayon sa iba’t ibang interes na napapaloob sa iba’t ibang subkultura na naayon kadalasan sa kabataan. Dito na rin papasok ang mga iba’t ibang gawain ng mga kabataan bukod sa pagpasok sa kani-kanilang mga paaralan. Nandyan ang pagpunta sa mall kung saan pwede silang manood ng sine o kaya naman mag window shop kasama ng mga kaibigan, o mag-bowling. Naryan din ang pagkahilig sa mga gawaing pangatletiko o pampalakasan, kundi naman ay pagtugtog ng instrumentong pang-musika. Kung hindi kaya, eh di panonood na lamang ng mga manlalaro ng kanilang mga paboritong sports team, o kaya naman pagsuporta sa paburito nilang banda. Patok rin ang mga gawaing pang-arte at literatura tulad ng masinig na pagsusulat, pagbabasa, potograpiya at iba pang mga kasanayang panlibangan. Mahilig din nilang ipagpatuloy ang tradisyon ng pakikipagsosyalan sa pamamagitan ng mga party at iba pang similar na salu-salo.

Pangalawa sa mahahalagang pangangailangan ng kabataan ay ang mga pagkakataon na makapagbigay at makatanggap. Dito na papasok ang pagbuo ng mga personal na relasyon sa mga tao sa kanyang paligid. Ito ang yugto ng buhay ng mga kabataan kung saan una nilang mararanasan ang pagnanasa na magkaroon ng panghabangbuhay na kasama o “partner.” Kaya’t nagiging natural ang pagkakaroon ng pakiramdam na paghanga at mga bahid ng pag-ibig. Nadadalas na rin ang pagpapakita ng tenderness o mga pamamahayag ng paggiliw. Nagiging mas maunawain na rin sila sa pagkakaiba ng mga babae at lalake, at nakikita kung ano ang dapat pagpasalamatan sa iba’t iba pang mga taong mahalaga sa buhay nila. Ang pagdagsa ng mga unang pagkakataon para maging involved romantically ang mga indibidwal na ito ay isa sa mga pinakakomplikadong bagay sa pagiging teenager. Nandyan na ang mga pakiramdam na hindi nila maunawaan o matuntunan. Dahil dito, babalik na naman tayo sa unang pangangailangan na pagtanggap sa lipunan, lalong nangangailang ng mga “karamay” sa mga bagong bagay na nararamdaman at nararanasan ng mga teenager na ito.

Pangatlo naman ay ang pangangailangan na matuto ng mga bagong bagay. Mahilig makipagsapalaran ang mga kabataan at handa silang harapin ang kahit anong mga bagong karansan. Kung tutuusin, ito ang yugto ng kanilang buhay kung saan pinaka-gamay na nilang pag-eksperimentuhan ang kanilang mga sarili, para matugunan ang tanong tungkol sa sarili. Dahil dito, ang mga kabataan ay nahihilig na sa pagsubok ng iba’t ibang mga gawain, tulad ng pagakyat ng bundok, pagtugtog ng gitara, pagsayaw ng cha-cha, o kaya naman magsulat ng isang maikling kwento. Ang pagkatuto ng iba’t ibang mga gawaing ito ay makakatulong sa paghanap kung ano nga talaga ang angkop at kinasisiyahan ng isang indibidwal na gawin. Para ba sa kanya ang “fashion design” dahil natutuhan niyang gumuhit ng maayos at natural na mahilig siyang mamili ng mga damit? Ang mga hobby na ito ay pwede rin isama sa kanilang mga Friendster profile at yun ang magiging basehan ng mga ilang searcher na mahilig rin gawin ang bagay na iyon. At dahil doon, buong puso at galak na pinapahintulutan ng kanilang mga magulang na kumuha ng mga extra-curricular na aktibidades ang mga kabataan basta’t kaya ng bulsa at hindi makakahamak sa pagtamo ng magagandang marka sa paaralan.

Ang paaralan ay ang pinakamagandang segue para sa ika-apat na pinakamahalagang pangangailangan ng kabataan, ang paghahanap sa bagong kaalaman. Tulad ng pagnanasa sa mga bagay na gusto nilang matutunan, gusto rin ng mga teenager na palawakin ang kanilang mga kaalaman. Nagkakaroon na sila ng mga pilosopikal na pagtanaw sa buhay, at mas napapabuti ang pagintindi ng kanilang mga relihyon kung sila nga ay napapaloob sa isang relihyon. Nagiging mas matanong ang mga kabataan, hindi lamang tungkol sa kanilang mga sarili, kundi tungkol na rin sa mga bagay-bagay na napapaligid sa kanila. Higit sa lahat, hindi na lamang mga bagay na pinag-aaralan sa paaralan ang nais nilang pag-aralan. Mas nagiging analitiko sila sa mga kaganapang sa sosyo-puliktikal, at kadalasan hindi mawawala na bigkasin ng isang kabataan ang kanyang mga saloobin tungkol sa mga mahahalagang usapin. Kaya nga dito sa pamantasan, tila malahigante ang pagtulak na ang mga taga-UP dapat ang pumorsige ng mga mobilisasyon. Na dapat tayo ang unang magkaisa para sa kapakanan ng bayan. Kung babalikan ang ideya ng pagpapalawak ng kaalaman, dito papasok ang “intellectual maturity” na isa sa mga hangarin ng kabataan sa pagpasok niya sa adolescence. Hindi na uso ang pagiging mangmang, at wala sa kulturang Pilipino na magmaang-maangan. Mulat ang mga kabataan at nauuhaw siya para sa kaalaman dahil alam niyang sa kanyang pagtatanong, may mga sagot na magbubuo ng kanyang pagkatao at mas maganda kung makakapagpabuti rin ito ng lipunan.

Huli sa mga pinakamahalagang pangangailangan ng kabataan ngayon ay yung pagkakataon na magkaroon na magkaroon ng mga responsibilidad. Kakatwang isipin dahil madalas, alam ng marami ay tamad ang mga kabataan, ngunit ninanais rin siya na mabigyan ng mga responsibilidad. Isa ito sa pinakamahalagang pagpapakita ng maturity, sa paggawa ng mga gawain na kadalasan ay gawain na ng mga matatanda. Noong bata sila, maaring inuutusan sila sa iba’t ibang gawaing pambahay, ngunit ibang lebel na ang ninanais nilang gawin. Hindi lang simpleng mga gawaing pambahay kundi mga komplikadong bagay tulad ng pagdeposito ng pera ng pamilya sa bangko, pagmamaneho para sa mga nakakabatang kapatid, at iba pa. Maaring ang mga nais nilang responsibilidad ay ang sa paaralan. Madalang ang mga kabataang ganito, ngunit kadalasan, nagiging angkop na lugar ang paaralan para magpakita ng mga katangian ng isang mabuting mamumuno at magandang sukatan ng responsibilidad dahil sa maraming mga gawaing pang-akademiko na iniiwan sa kabataan ngayon. Sa pagtutugon sa mga responsibilidad na napapataw sa kanila, nakakagisnan nila ang kanilang mga kalakasan at kahinaan.

Sa isa namang pag-aaral ni Feldman at Eliot (1990), naitala nila ang “developmental goals” ng mga kanluranin. Una na dito ang pagbuo ng behavioral at emotional autonomy. Pangalawa ay ang pakikitungo sa pagusbong ng sekswalidad. Ikatlo ay ang pagkakaroon ng mga interpersonal skills para makipag-ugnayan sa mga kaibigan nilang kasing kasarian o kaya naman yung iba na galing sa kasalungat na kasarian. Ikaapat ang paghubong ng edukasyon at iba pang mga kaalaman na adult work-related, at huli, ay ang pagresobla ng mga isyung kinahaharap ng pagkakakilala sa sarili at moralidad. Ang limang ito ay ang nagpapaiksi ng talakayan tungkol sa isang adolescent in general.

Hindi kalayuan ang mga kabataan Pilipino diyan. Ang naiba na lang siguro sa western template ay ang sociocultural influences. Ayon sa pag-aaral ni Peña, ang imahen ng kabataan dito sa Pilipinas ay tumutugma sa template ng mga kabataan na kanluran.

Hindi maiiwasan na marami sa pagkakaiba ng pagbibigay kahulugahan sa Pilipinong teenager ay makikita na lamang sa sosyo-kultural no konteksto. Ngunit napakalaki na talaga ng impluwensya ng Amerika sa mga kabataan ng Pilipinas ngayon, na di na maiiwasan ang pagbasa sa mga kabataan sa isang postmodernong konteksto. Sa pagbasa ni Tolentino (2001) sa mga pagusbong ng “uso” at ang revival ng “retro,” pinakita niya kung paano ang isang teenager, na kahit wala namang masyadong kakayahan finansyal ay ang nagpapausbong sa komersiyalismo ng pagkakaroon ng mga uso sa kultura. Gamit ang perang binibigay sa kanya ng kanyang mga magulang, gumagawa sila ng libo-libong mga transaksyon sa mundo na nagkakahalaga ng limpak-limpak na pera (ang mga kabataan sa buong mundo ay gumagastos ng $100 billion kada taon). Sa paguugnay ng kabataan sa kung ano ang uso, ito ang pakiramdam nila ang daan patungo sa pagkakakilanlan ng sarili. Nagkakaroon ng isang pakiramdam ng pagkahiwalay sa mundo (sense of alienation) ang mga kabataan kung wala silang kaalaman tungkol sa mga bagay na nangyayari sa mainstream na kultura. Masasabing iba-iba pa ang pagtanaw sa mga kulturang iyan, dala na rin ng pagkakaiba-iba ng mga nauuso sa pagitan ng iba’t ibang income classes. Iba ang pinamimilihan ng mga kabataang nabibiyayaan ng kanilang mga magulang ng mga credit card, doon sa batang kanto na kailangang maglako muna ng diyaryo para kumita.

Sa ikalawang pagbasa ng sanaysay ni Tolentino, nabanggit niya ang pagiging interkatibo ng kabataan ngayon. Inugat niya sa mga bata, kung saan hindi na uso ang paglalaro sa kalye, kundi nakukupkop na siya sa bahay at ginagawan ng mga birtwal na mga karanasan dala ng mga kompyuter games at iba pang midya. Mas kontrolado na ang mga elemento kaya’t ito na ang nagiging ideyal na paraan kung saan nagiging mas interaktibo ang kabataan, sa mga simulations na libre sa mga panganib na dala ng paglalaro sa labas o sa kalsada. Madalas ay may pagkabayolente ang dala ng midya sa tahanan ng Pilipino, ngunit sa ilalim ng dahas ay meron din natutunan ang mga kabataan. Isa na rito ang pagpapasensya, tiyaga, at pagkakaroon ng “team dynamics.” Kadalasan naman kasi ay pang-grupo ang mga midyang ito, at napapalawak ang pakikipagtalastasan sa kanilang kapwa.

Ang isang magandang epekto ng pagkainteraktibo ng kabataan ay ang pagkawala ng “technophobia.” Para sa kabataan, walang dapat ikatakot sa paggamit ng iba’t ibang mga uri ng teknolohiya dahil nakalakihan na nila ang iba’t ibang bagay na ito. Nakasama na sila sa henerasyon na madalas magnasa sa mga consumer electronics, at kaakibat na ng kanilang paglaki ang pagliit ng mga bagay na teknolohiya. Kaya’t kung ipagsasama ang dalawang konsepto ng pagkainterkatibo at pagsanib sa kultura ng uso, makikita natin na ang kabataan ngayon ay bihasa sa pagsama sa uso, na dito sa papel na ito, ay ang kultura ng pag-b-blog.

LAYUNIN

Nais ng papel na ito na ipag-ugnay ang paggamit ng blog ng kabataan at ang mga kaakibat na pagbabagong emotional at intelektwal na nangyayari sa kanila. Nais nitong suriin ang pagkakaroon ng depinisyon ng sarili ang isang teenager sa pamamagitan ng pamamahagi ng kanyang mga kuro-kuro tungkol sa kanyang pamilya, partikular na sa kanyang magulang (kung ano ang kanyang mga saloobin sa pamamalakad ng kanyang mga magulang o mga bagay na pinapagawa at hindi pinapagawa sa kanya); pakikipag-ugnayan sa mga kaibigan (sa loob at labas ng “blogosphere”); at ang kanyang mga komentaryo sa mas malaking lipunan. Nais ng papel na ito na hubugin ang kabuuang epekto ng blog sa kabataang Pilipino ngayon.

TEORETIKAL NA BALANGKAS

Ang blog ay masasabing isang napakalaking rebolusyon sa Internet, dahil na rin siguro sa sistematikong pagbabago na nadulot nito sa iba’t ibang dako ng mundo kung saan ang pamamahayag ay limitado. Kaya’t mahalaga na tingnan ang isang modelo ng komunikasyon, at ang gagamitin sa papel na ito ay ang modelo ni Laswell. Napagusapan na ng pahapyaw ang modelong ito sa Sarbey na Kaugnay na Pagaaral (7). Ang modelong ito ay may pagka-linear o deretso ang implikasyon. Kung babalik tanawan ang mga mahahalagang aspketo nito, makikita na merong isang tao na may mensahe na gagamit ng isang midyum at kaakibat nito ang mga tagatanggap ng mensahe (o ang audience), at kung anong epekto meron ito sa mga nakatanggap. Dahil dito, makikitang ang modelo ay mas “persuasive” kaysa “informative.” Natutumpak itong modelong ito sa penomena ng pag-b-blog dahil ginawa ito ni Harold Laswell, na isang sosyolohista, para sa pangmadlang komunikasyon. Usisain natin ang bawat elemento. Sa modelo, naryan ang tagapagpahayag ng mensahe o ang Communicator. Sa penomena ng pag-b-blog, ito ang blogger. Siya ang may dala at nakikipagtalastas ng mensahe o ang Message, na binubuo ng kanyang mga saloobin, sawikain, at kuro-kuro. Ang kanyang mensahe ay pinapasantawid ng Midyum, na dito ay ang blog o ang personal na website na matatagpuan sa World Wide Web. Ang kanyang Audience ay mga blog readers. Isa sa mga nagpapatanyag ng modelo ni Laswell ay ang pagkakaroon ng epekto sa tinalagang audience. Makikita sa mga alam na midyum para sa pangmadlang komunikasyon, medyo pasibo ang epekto. Hindi nagiging tanyag ang epekto ng mensahe sa mga manonood. Maaring sa telebisyon ay makikita na lamang ang epekto sa dami ng tagapagtangkilik ng programa, kilala bilang “rating.” Hindi talaga nito nasasalamin ang mga reaksyon at komentaryo ng awdyens. Kung ihahantulad natin sa blog, mas napapabuti nito ang pagpapatunay ng epekto dahil sa feedback system. Kung titingnan mabuti ang ariketktura ng mga blog, halos karamihan ay mayroong nakatalagang lugar para magbigay ng saloobin ang mambabasa ng blog. Isasama sa papel na ito ang paganalisa ng mga komentaryong ito, at ang epekto sa pagiging cyclical na moda ng komunikasyon ang pag-b-blog. Isa itong demokratikong paraan ng pamamahayag at kailangan din suriin ang aspekto ng demokrasya pagdating sa karapatan na maipahayag ang sarili.

Kung titingnan mabuti, ang pagkakaroon ng kalayaan para maipahayag ang sarili ay isa sa mga pinakamahalagang elemento ng karapatan ng bawat mamamayan. Maraming kaakibat na responsibilidad ang pamamahayag, nandyan ang pagiging makatotohanan sa lahat ng pagkakataon. Ngunit, makikita rin naman sa iba’t ibang pag-aaral na ang katotohanan ay may suhebtibong pagtanggap, at naiiba-iba ang pagpapanayam natin sa katotohanan. Ngunit meron mga kilalang mga unibersal na katotohanan na mahirap ibahin. Magandang tingnan ang iba’t ibang suhebtibong perspektibo at iakibat ito sa iba’t ibang personalidad ng tipkal na blogger. Ang perspektibo ng isang blogger ay sumasalamin sa kanyang sariling panindigan at ang pagbuo niya ng konsepto ng kanyang sarili. Ang ideya ng pagbubuo ng imahen ng sarili ay masasali na rin sa heneral na teyorya ng psychoanalysis.

Depenisyon ng Termino

Alter-Ego – isang namamayaning personalidad na kabalintuan o hindi karaniwang personalidad na nakikita ng nakararami. Tinatawag din na secret identity kung minsan, at naunang gamitin sa mga superhero para maiba sa kanilang ordinaryong personalidad.

Avatar – tingnan ang salitang ICON.

Blog – pinaiksing web log, isang Online journal o personal website na pinamamahalan ng ordinaryong indibidwal na tinatawag na blogger

Blogger – ang taong namamahala sa isang blog

Blogosphere – ang birtwal na mundo na kinasasangkutan ng mga blogger, ang kanilang awdyens, at ang kanilang mga blog.

Camwhore – Pinagdikit na camera (cam) at whore (pokpok). Isang proseso ng pagkukuha ng litrato ng sarili para mapost sa blog ang mga litratong ito.

Computer Mediated Communication (CMC) – Ang sistematikong pagbabalangkas ng komunikasyong nagaganap sa tulong ng mga kompyuter.

Community – isang blog account na bumubuo ng mga kasaping bloggers sa isang sabjek o interes. Dito nila pwedeng pag-usapan ang kanilang mga hilig at mag-plano ng kaayat na pangyayari at mga salu-salo.

Drama – mga dramatikong pamamahayag na gamit ang blog. Maaring heavily dramatic at theatrical ang presentasyon ng isang post ng blogger o kaya naman ay madramang pag-aaway sa mga iba pang blog user – kilala ito bilang isang flame war.

Emoticons – mga simbolo na binubuo ng iba’t ibang keyboard characters para maipakita ang mga nararamdaman ng isang tao sa birtwal na realidad (Halimbawa: =), ^_^, ;oP)

Face-to-face Interactions – Alam din bilang FTF communication. Ito ang komunikasyon sa tunay na buhay kung saan kaharap ng dalawang nag-uusap ang isa’t isa.

Fandom – tawag sa mundo ng mga fan subcultures. Interesado sila sa fan fiction at mga teorya sa mga cultural artifact na kanilang dinadangal.

Flist – pinaiksing friends list sa LJ slang, isang pahina kung saan matatagpuan ang mga blog entries na mga tinalagang kaibigan ng isang blogger

Flame – isang opensibong komento o post.

HTML (hypertext mark-up language) – ang wika na ginagamit para mai-program ang mga website na nakikita sa Internet.

Icons – mga ginagamit na malilliit na letrato na kasama sa mg blog entries alam din bilang avatar o kaya naman ay userpic.

IMterview – pinaiksing Instant Messaging Interview. Inimbento ng manunulat dahil sa mga interview na naganap para sa pag-aaral na ito.

Internet – ang information superhighway, ang rebolusyon na pinamunuan ni Tim Beners-Lee kung saan ang mga tao ay malayang nakakapagpalitan ng mga impormasyon.

IRL – pinaiksing “In Real Life,” para mabigyan ng diskripsyon ang mga tunay na pangyayari na nangyayari sa tunay na buhay ng isang blogger

Links – isang paraan kung saan kapag pinindot ang mga ito ay mapupunta sa ibang webpage sa Internet. Kadalasan sa mga bloggers, ito ay ibang mga blogs.

LiveJournal (LJ) – isang blogging platform na popular sa Pilipinas at sa mga Pilipino bloggers.

Meme – salita ni Richard Dawkins na naglalarawan sa isang “cultural na transmission.” Ngayon, ito ang mga sarbey at test na nilalagay ang resulta sa mga blog para kunin din ng iba.

Photoblog – isang blog entry na merong mga letrato ng blogger at ng kanyang mga kaibigan at pamilya. Minsan ay naka “collage” pa ang mga ito, gamit ang Photoshop.

Post – maaring isang blog entry (blog post) o isang komento. Orihinal na konteksto ay “liham” (post office, at sa popular na kultura, kilalang-kilala ang mga post-its), naging kataga na para sa mga tekstwal na kontribusyon sa blogosphere.

Userpics – tingnan ang salitang ICONS.

METODOLOHIYA

Sa pag-aaral na ito, maraming ginamit na mga metodolohiya para makuha ang impormasyon at kagyat na suriin ang implikasyon ng mga impormasyong ito sa pag-aaral ng mga blog at ang kaugalian ng mga kabataan.

Ang unang sangkap na ginamit ay ang interbyu. Ngunit tulad ng nasabi, tinagurian itong IMterview. Ang isang IMterview (o IMterbyu sa Tagalog) ay nagaganap sa isang birtwal na espasyo. Ang mga nakapanayam ng mananaliksik ay kilala rin niya sa totoong buhay, ngunit kinagisnan niyang kapanayaman sila sa birtwal na espasyo dahil naayon ito sa kanyang pag-aaral. Dahil isa itong pagsusuri ng kanilang “Online persona” at ito ay napapailalim sa isang pagpapalagay na may bahid ng pagkaiba ang kanilang mga Online na sarili sa kanilang mga personalidad sa tunay na buhay. Maaring hindi ito totoo, ngunit mas naayon pa rin na ang setting ng interbyu ay ang parehong setting ng kanilang reyalidad kapag sila ay nag-b-blog. Bukod pa diyan, nagiging mas administratively feasible ang pag-tala ng mga napagusapan dahil deretsyo na ang mga sagot na nasa anyo ng mga salitang nakasulat. Hindi man ito ang unang konsiderasyon sa paggawa ng IMterbyu sa halip na magsagawa ng kumbensyonal na interbyu harap-harapan, nakikitang ang praktikalidad bilang isang bonus. Maaring hindi gaanong makikita ang mga real-time responses tulad ng reaksyon ng mukha sa mga tanong, ngunit hindi rin naman ito nangyayari sa mundo ng paghahalubilo sa blog. Naryan din ang mga emoticons na nagsisilbing mga simbolo ng mga nararamdaman ng mamahayag at ng napapayamanan niya. Tulad nga ng sinabi nila, kung gusto mong makapanayam ng mabuti ang isang mangingisda, pumunta ka sa plaisdahan.

Nagkaroon din ng kontroladong mga sarbey. Kaunti lamang mga respondents dahil iniwasan magkaroon ng bias ng mananaliksik sa kanyang mga kakilala. Kaya’t ang metodolohiyang ginamit ay ang random na mga sasagot ng sarbey. Iniwan ang mga tanong sa dalawang Online message board, ang Pinoy-exchange.com (PEX) at ang MTVAsia.com Graffiti Wall. Ang mga sumagot sa mga tanong ay mga nasa Pilipinas na edad 15 ~25. Mahalaga ang edad at lokasyon dahil limitado lamang ang sakop ng pag-aaral na ito sa mga bloggers na bata. Hindi na tiningnan ng sarbey ang katayuang sosyo-ekonomiko dahil isa na namang ideyang kailangan paniwalaan na ang karamihan ng makakapag-afford ng regular na akses sa Internet ay ang mga nasa klaseng gitna, pataas. Inilagay rin ang sarbey sa mga message board at hindi sa blog ng tagapagsaliksik dahil nais niya ring malaman ang distribusyon ng mga nagb-blog sa hindi nag-b-blog. Nakasalin din sa Ingles ang mga tanong, dahil ito ang wikang nakagisnan na sa cyberspace. Ang mga tanong ay makikita sa Appendix A.

Nagkaroon din ng pagsasaliksik para sa pag-aaral na ito. Dahil wala pang mga akdang nagawa at nalimbag tungkol sa pag-b-blog sa Pilipinas, ang mga stastics ay nanggaling rin sa mga Online sources, mga impormasyon na galing din sa mga pag-aaral na naganap sa akademya. Isa sa mga naging gabay at source para dito ay ang tesis nila Campilan at Lazatin, ang mga nanalo ng best tesis para sa nakaraang taong pang-akademiko dito sa Unibersidad ng Pilipinas, Diliman.

Ang huling metodolohiyang ginamit ay ang paggamit ng panunuring intertekstwal. Ang mga blog entry ay bahagi ng isang proseso ng komunikasyon at sa bawat interkasyon na nagaganap ay maraming pwedeng mabasa hindi lamang sa literal na konteksto kung hindi sa iba’t ibang mga aspekto ng katauhan ng manunulat, mga sitwasyon kung saan naitatala ang mga pangyayaring iyon, at iba pa.

SAKLAW NG PAG-AARAL

Malawak ang world wide web, at marami-rami na rin ang mga blogger na galing sa Pilipinas. Dahil particular para sa kabataan ang pag-aaral na ito, ang pagsusuri ay gagawin sa mga may edad na 15 – 25 taong gulang. Maaring ang mga sabjek ng analisis ay nagsimulang mag-blog sa mas batang gulang, ngunit sa kasalukuyan, sila ay nasa age bracket na iyan.

Ang pagsusuri ay gagawin din sa mga kabataang Pilipinong kasalukuyang nananatili sa Pilipinas, saan man dako, Luzon, Visayas at Mindanao. Halos lahat ay manggagaling sa mga taga-Metro Manila ngunit merong sumagot ng sarbey na galing sa ibang probinsya, at meron ding ilang bloggers na galing sa ibang probinsya na nag-aaral lamang ngayon sa Maynila. Mahalaga ang heograpikal na kalagayan dahil malakas din ang hatak ng metropolis sa mga technological trends, at ang pagka-uso ng pagsusulat bilang isang outlet ay mas makikita sa mga sentro ng akademiya, na alam natin, sa ating bansa, ay ang Maynila.

Ang mga isusuring mga blog posts ay karamihan nanggaling sa LiveJournal. Ang Pilipinas ang pang-anim na pinakapopular na bansa sa LiveJournal, at ito rin ang isa sa mga pinaka-popular na interface na ginagamit para sa pag-b-blog. Malaki-laki na rin ang Filipino LJ Community at maraming nagdadagsaang mga sub-community, isa sa pinakapopular ay ang peyups community para sa mga mag-aaral, propesor, at alumni ng Unibersidad.

Dahil na rin sa dami ng mga bloggers, pumili na lamang ang mananaliksik ng dalawang alegorikal na mga blogger na magrerepresenta sa mga kabataang blogger ng Pilipinas. Ang isa ay isang 17-taong-gulang na batang lalaki na nagsimulang mag-blog nung siya’y 12-taong-gulang pa lamang. Ang isa naman ay isang 18-taong-gulang na batang babae na merong dalawang blog accounts para sa dalawa niyang mundong ginagalawan. Mas pag-uusapan ang mga ugnayan ng mga personalidad na ito sa pagsusuri sa susunod na seksyon.

KAGYAT NA PAGSUSURI

Ang Batang Pilipinong Blogger

Ang kabataan sa kasalukuyan ang pinakamadalas na mag-blog sa buong mundo. Ayon sa statistical distribution sa LiveJournal, ang mga edad 15 hanggang 21 ang may pinakamaraming blog, lalo na sa mga 18 at 19 na taong gulang. Palibhasa maraming mga bagong karanasan, ang mga kabataang ito ay sabik sa mga bagong kaalaman tungkol sa kanilang mga sarili, at pagtala nito. Nung una, bago pa nauso ang paggamit ng Internet, marami-rami na rin ang gumagamit ng mga tradisyonal na talaarawan (ngunit wala masyadong lokal na pag-aaral na nagawa tungkol dito). Ang mga talaarawan na ito ay ginagamit bilang isang otobayograpikal (autobiographical) na bagay para sa mga indibidwal bago sila tumuntong ng “adulthood.”

Meron mga ilang kabataan na nag-b-blog dahil nais rin nilang maranasan mag-tala ng kanilang buhay ngunit tinatamad silang mag-“maintain” ng isang kwadernong kailangan nilang sulatan araw-araw. Marami na ngang kailangang sulatin sa paaralan, tapos isa pa itong magiging balakid. Merong iilan na gustong maging bihasa sa pagsusulat at pag-uulat ng mga bagay-bagay at nanaisin nilang magsimula sa kanilang mga sarili, ngunit iilan lamang ang mga tinaguraing “natural journalist” na mga ito.

Pagdating ng Internet at ang rebolusyon ng blog, natanggal na ang mga aspektong nakakatamad sa tradisyonal na pagtatala ng araw. Hindi mo na kailangang mag-sulat ng longhand, tila mas madali ang pag-pindot ng mga titik sa keyboard at ang pagpapaganda nito ay di hamak na mas madali. Madaling ayusin kapag nagkakamali, at madali rin balik-balikan, dahil kadalasan ang mga tala-arawan ay natatago sa ilalim ng unan o ng kama para hindi makita ng iba. May natural na pagkama-sikreto ang mga kabataang Pilipino. Dala na rin ng mga konserbatibong tradisyon, ang kahit anong deviation sa kahit anong konserbatibo ay maaring tingnan bilang kasamaan, kaya’t itatago na lamang ang mga ito. Kahit papaano, ang mga nagtatala ay may itinatalagang “outlet” ng kanilang mga saloobin, miski na may bahid ito ng pagkakaroon ng deviation sa kung ano ang konserbatibo, kung ikukumpara sa mga hindi mailabas ang kanilang saloobin dahil tinatamad sila. Nagkakaroon ng tinatawag na “repression” ng mga desire, at ang pagkimikim ng saloobin ay maaring magdulot ng masasamang epekto.

Ngunit hindi lang limitado sa mga ma-sikreto ang kabataan ngayon, meron ding iilan na napaka-bukas sa kanilang buhay. Lahat na siguro ng makukwentohan ng kanilang buhay ay nakukwentohan nila. Dala na rin siguro ng liberalismo ng ika-dalawampung siglo, at pananakop ng mga Amerikano, meron rin namang trend na maging bukas sa anumang bagay, lalo na sa mga kaibigan na parating kapanayam ng mga kabataan ngayon (kung ikukumpara sa iba pa nilang social influences).

Maraming mga aspekto kung saan ang extrovism at introvism ay nangyayari, ngunit kakaunti lang naman ang mga nasa ekstremong mga dulo nito. Kadalasan sa mga kabataan ngayon ay nasa gitna, ang mga ambiverts, na may mga pagkakataon na nanunumbalik ang pagkakonserbatibo at pagkamasikreto, at minsan naman, ay nagiging mas malaya sa kanilang pamamahayag. Ang pag-b-blog ay nananangkilik sa parehong personalidad at nagkakaroon pa nga ng “reconciliation” ang ito dahil kapagnabasa ng isang introsibong kabataan na hindi siya nag-iisa sa kanyang nararanasan, napapadali ang kanyang paglabas ng kanyang saloobin. Samantala, dahil madaling mabasa ng publiko ang mga nalalaman ng isang blog, ito ang perpektong bagay para maipahayag ng isang ekstrosibo ang kanyang mga sanaysay.

Malaki rin ang ginagampanan ng midya sa buhay ng mga kabataan ngayon. Lalo na’t ang mga kompyuter ay mas madali ng ma-akses kung saan-saan: sa bahay, sa paaralan, kahit sa mga shopping malls ay may mga kompyuter na rin, kailangang makibagay ang mga kabataan. Tulad ng nangyari sa Friendster, merong natural na may response ang kabataan sa mga trend sa midya. Hindi man ito ang pangunahing dahilan kung bakit nag-b-blog ang kabataan, iba’t iba rin ang dahilan ng kanilang pagka-loko at pagsimula sa blog.

Fig 1. Ang dahilan ng pag-b-blog ng kabataan ngayon

Karamihan ng mga kabataang bloggers ay naaangkop sa middle at upper socio-economic income brackets. Kung hindi mga pribadong institusyon, galing sila sa Science magnet high schools o kaya naman sa Unibersidad ng Pilipinas na alam natin sa ngayon ay tinaguriang unibersidad na para sa mga middle class. Ayon sa teorya ni Steven D. Levitt, ang katalinuhan, kahit hindi ito namamana, ay kasalukuyang namamayani sa middle – upper class. Kadalasan, para kumita sa ganung braket, ang mga namumuno ng mga household na iyon ay naka-tapos man lang ng kolehiyo. Maari din namang nakatapos sila ng mas matataas na digri. Ang punto dito ay ang mga may pinag-aralan ay ang kumikita ng maayos, maayos para magbigay ng magandang edukasyon sa kanilang mga anak at isang atmosphere na mag-eenganyo sa mga kabataan na umasal na edukada. Dahil dito, kahit na ang mga science schools at ang UP ay tinayo para sa mga hindi kayang makapagbayad ng mga pribadong institusyon, ginagawa na lamang itong achievements mill ng mga middle class, ang mga kayang magbayad sa mga mamahaling institusyon ngunit gigipitin. Madalang ang mga blogger na hindi nanggagaling sa mga paaralang pribado, o special government instutions, kaya’t masasabiing ang 90% ay nasa income bracket na mga iyon.

Ngayon natalakay na ang socio-income distrubtion at pahapyaw na binase ang argumento sa kamalayan ng mga paaralan ng mga kabataang nag-b-blog, hati pa rin ang bilang sa age-bracket na nasa high school pa at yaong nasa kolehiyo. Nagiging isang nakakahikayat na blog chronicles ang pagtungtong ng mga high school bloggers sa kolehiyo, bilang isang simbolo ng paglaki at maturity. Itinalakay mabuti ni Steven Levy sa kanayng artikulo tungkol sa isang teenager na nagngangalan na Aaron Swartz tungkol sa kanyang mga unang araw sa Stanford. Kahit na kanluranin ang ehemplong ito, sinasabi ni Levy na ang blog ay nagiging isang malinaw na paglalarawan kung ano na nga ba an kalagayan ng mga kolehiyo sa lipunan, at isang namamayaning deskripsyon ng buhay sa campus.

Nasa-isyu na tayo ng “personal growth.” Ang isa sa pinaka-unang blogger sa ating bansa ay nagsimulang mag-blog noong siya ay 10 taong gulang pa lamang. 1996 siya nagsimula ng mala-diary na website na hindi pa tinatawag na blog nung panahong iyon. Si Lauren Dado ay kasalukuyang 19-taong-gulang na at nag-aaral sa Ateneo de Manila University. Ang kanyang domain ay namamalagi pa ring tala ng kanyang buhay sa kolehiyo.

Sa pag-b-blog, ang blogger ay merong in-a-assume na persona. Kadalasan, ito’y nagiging ekstensyon ng kanyang sarili at nagiging self-reflexive ang blog at sinasalamin nito ang tunay na mga katangian ng isang indibidwal. Kahit na walang one-to-one correspondence sa personality ng isang blogger sa tunay niyang katauhan, wala siyang radikal na pagbabagong ginagawa sa kanyang sarili para sa kanyang mga mangbabasa. Kung hindi, mawawala na ang silbi nito bilang isang outlet at iba pang karakit na epekto ng pag-tago ng identidad na itatalakay sa ibang bahagi.

Minsan, hindi naman isang alter-ego ang niliikha ng blogger para aliwin ang kanyang sarili. Gumagawa siya ng interest-based personality. Sa pakikipanayam ko sa aking babaeng ininterbyu, wala naman siyang kinakailangang baguhin sa kanyang personalidad, ngunit yun nga lang, hindi niya binibigay ang ilang mga impormasyon kung hindi kinakailangan. Sa kanyang “alter-ego journal,” madalas lang niyang talakayin ang kanyang Fandom at paminsan-minsan nag-rereklamo sa kanyang mga sitwasyon sa tunay na buhay. Ang lahat ng ito ay naglalarawan sa mga Pilipinong blogger, tingnan naman natin kung ano ang katangian ng blog bilang isang midyum na nagiging tulay ng kabataang Pilipino para sa pamamahayag ng kanyang sarili.

Ang Blog Bilang Isang Midyum

Hindi lamang sa sinusulat ng blogger nakikita ang mga katangiang nabanggit kanina. Maraming kagyat na aspekto ang mga blog para masalamin ang saloobin at heneral na mga interes ng kabataang Pilipino ngayon.

Una na siguro dito ang packaging ng buong blog. Nakikita ito sa tinatawag na layout. Noong una, limitado lamang ang mga blog sa mga nakakaintindi ng programming language ng HTML o hypertext marukup language. Masasabi naman nating may kayang intindinhin ang wikang ito ng ating kabataan, ngunit kung kailangan pa talaga nilang kabisaduhin ang kumbensyong ito, wala na sigurong gaanong mag-b-blog. Dahil sa mga developers na nagpapadali sa pag-customize ng mga blog, 90% ng mga taong Online ay gumagamit ng blog (ayon sa bilang ng mga sumagot ng sarbey – na may minor na pagkakamali dahil kakaunti lamang ang nagsabing hindi sila nag-b-blog, palibhasa dahil mahirap sigurong humanap ng sasagot ng sarbey na para sa blog kung hindi ka isang blogger). Kung titingnan din sa sarbey ang mga gumagamit ng blog, ang karamihan sa kanila ay gumagamit ng LiveJournal (LJ) at Xanga. Sunod ay ang Blogger at Wordpress. Sa LJ, Xanga, at Blogger, madaling gumawa ng blog account at madali pa itong i-customize dahil maraming mga default na layout at kung binibibbo ay pwedeng pag-aralan ang mga advanced customization techniques. Dahil dito, pwede nilang palitan ang background ng kanilang mga blog, lagyan ito ng header, iba-ibahin ang posisyon kung saan nakalagay ang kanilang mga isusulat, at iba pa. Sa Wordpress naman ay mas komplikado, ang layout ay nangangailangan ng Cascading Style Sheets (CSS) ngunit madali rin namang kumuha ng mga template na disenyo na maari nalang baguhin ng user kung paano niya gusto. Wala lang siguro sa naserbeyan ngunit marami-rami rin ang gumagamit ng Tabulas, sa katunayan, mga Pilipino ang may pinakamaraming account dito, talo pa natin ang US. Kahit 2,091 blogs lamang ang nasa Tabulas, halos lahat ng mga bagong update ay nakasalin sa Filipino.

Bukod pa riyan, ang mga “push-button publishing devices” (salitang ginagamit ng blogger/blogspot sa kanilang programa) ay napapadaling gumawa ng profile pages para sa mga manggagamit. Ang mga user ay maaring maglagay ng mga basic na impormasyon tulad kung nasaan sila, ang kanilang kaarawan, mga interes, mga kaibigan sa network ng pag-b-blog na iyon, at mga website na gusto niyang puntahan (ginagawan ng link). Naryan din ang kanyang usericon na pwedeng bagu-baguhin. Kadalasan sa mga userpic ay ang mukha ng gumagamit, kung hindi naman ay ang mga larawan ng kanilang interes. Maraming mga icon communities na tumutlong gumawa ng mga icon na pang-display sa blog, at meron ding mga gawa na. Sa katunayang, merong OPM_icons at pinoy_icons na mga community para sa mga icon na may bahid ng pagka-Pinoy at doon sa mga mahihilig sa lokal na banda. Malayang makakapili ang mga manggagamit ng LJ ng tatlo (sa mga libreng account) na userpics habang 15-100 sa mga nagbabayad ng kanialng account.

Ang blog accounts ay madaling na-a-akses sa publiko. Kung gustong ibigay ng isang user ang kanyang blog address, kadalasan ito ay binubuo lamang ng blogserver at username na pinagsama. Halimbawa:

http://www.livejournal.com/users/celeni

Dahil dito, ang akses sa midyum na ito ay napakadali. Kung nais ng user, meron ding pagkakataon na nahahanap pa ito sa mga search engine. Lumabas ng ngayon ang tinatawag na “Google Blog Search” [http://www.google.com/blogsearch], gawa ng isa sa pinakamalaking Internet enterprises sa mundo, ang google. Madali rin namang patayin ang mga feature na napapadali ang paghanap ng blog ng isang tao sa “surfing public” para mas pribado ang dating ng isang Online journal. Meron din mga iilan na kumukuha ng kanilang sariling mga domain para mas personal ang dating ng kanilang mga blog. Isa na rito ang http://www.bikoy.net , www.laurganism.com, kung saan binbili ito sa nakatakdang panahon.

Ang Mensahe ng mga Blog

Iba’t iba ang uri ng mga blog post ng iba’t ibang indibidwal. Kadalasan, ang mga post ay komposisyon ng iba’t ibang uri ng tipo ng blog na iyon ngunit talakayin pa rin natin ng isa-isa

Unang tipo ng blog ay ay ang tumatalakay ng mga pangyayari sa buhay-buhay. Halos 30% ng mga blog ay nahuhulog sa kategoryang ito. Dito sinasalaysay ng blogger ang mga karansan at pagtala ng kanyang mga ginawa sa araw na iyon. Ito rin ang tradisyunal na kadalasang nasusulat sa mga talaarawan. Maaring dito binabahagi ng blogger ang kanyang personal na alaala at kung bakit di dapat malimutan ang mga pangyayaring iyon. Maari rin dahil alam niyang ang mga taong kasapi sa mga pangyayaring yun ay nagbabasa rin, at para maalala nila. Minsan, may mga magkakaibigan na tumatalakay sa isang pangyayaring nangyari sa kanilang magkakabarkada. Nagkakaroon ng maraming bersyon ang iba’t ibang pangyayaring iyon, at napapadali rin ang akses sa iba’t ibang bersyon dahil kadalasan ang blogger ay naglalagay ng links ng mga blogger niyang kasama sa karanasang iyon. Merong mga pahapyaw lang mag-kwento at meron din namang sobrang ma-detalye sa mga pangyayari ng kanilang mga buhay. Kahit hindi nababasa itong buong-buo ng mga mambabasa, pinapasangtawid pa rin ng blogger ang kanyang mga karansan, para na rin siguro ma “immortalize” ito sa mga salitang nasusulat.

Pangalawang tipo ng mga blog entries ay ang mga komentaryo tungkol sa mga pangyayari sa lipunan at pulitika. Medyo seasonal ang mga entries na ito, lalo na kung merong krisis sa sistema tulad ng hindi pa nareresolbang Gloriagate scandals. Merong mga blogs tulad ng sa Philippine Center for Investigative Journalism na malaki ang ginagampanan sa pagpapalaganap ng impormasyon tungkol sa isyu, ngunit paano na nga ba ang boses ng kabataan? Nung nakaraang mga dekada, ang boses ng kabataan ay naririnig lamang kung sasali sila sa mga mobilisasyon o kasapi sila ng pangmadlang midya. Ngayon, mas nagiging demokratisado ang pamamahayag ng mga saloobin at personal na opinion ng kabataan sa mga pangyayari. Ang nakakaaliw pa ay nababasa mo rin ang mga saloobin ng mga anak ng mga pulitiko, at iba pang mga karakter na tila nasa sideline lamang. Maslumiliit ang mundo dahil sa mga blog, dahil pwede mong basahin ang blog ng kahit na sino at magkumentaryo tungkol dito. Ang karapatang sibil na pamamahayag ng sarili ay napapatnubayan din dahil dito. Kung tutuusin, ang sociopolitical commentaries nga ang nagpapalaganap ng kultura ng blog sa kanluranin. Ang nakaraang American presidential election ay nabahiran ng impluwensya ng mga blogger sa Amerika. Nagkaroon pa nga ng isyu kung saan merong bumisitang mga Secret Service officials sa isang blogger na nang-lait sa Pangulong Bush. Naging tanong ulit ang kalayaan ng pamamahayag dahil dito. Kahit sa ating bansa, merong mga kabataang nagsi-blog tungkol sa kanilang mga piniling kandidato sa 2004 Presidential Elections noong Mayo. Hanggang ngayon, dahil sa Impeachment/Resignation ay madalas pa ring pinag-uusapan ang mga ito.

Ikatlo ay ang mga “cultural reviews.” Tulad ng nasabi sa sarbey ng kaugnay na pag-aaral, ang mga kabataan ang unang nagpapalaganap ng mga “uso.” Nakaakibat din sa mga interes ng kabataang ito ang kanilang mga ni-re-review. Kung mahilig sila sa mga bandang Pinoy, pag-uusapan nila ang bawat palabas ng bandang iyon. Nung nauso ang Asian telenovelas at mga mala-pantasyang teleserye, marami ang nagbibigay ng kanilang mga palagay sa mga pangyayari sa mga ito. Karamihan ng mga cultural reviews ay natutuon sa pelikula. Kung ikukumpura sa mga teleserye, medyo time-targetive ang mga pelikula, may isa hanggang tatlong lingo lang ito namamalagi sa mga sinehan, kaya’t minamabuti ng mga blogger na bantaan ang mga manonood tungkol sa mga pelikulang nagustuhan nila at inaakit ang kanilang mga kaibigan na panoorin ito; at kung napangitan naman sila, mabalaan ang mga nagbabalak manood nito. Dito na rin papasok ang mga panatikong bahagi ng mga fandom. Dito nila nilalagay ang mga pag-uusap tungkol sa objek ng kanilang pagkapanatisimo. Halimbawa ay ang Harry Potter. Isa itong world-wide phenomena at hindi hiwalay ang mga Pilipino sa pagkaloko sa aklat na ito. Ginamit ang blog sa paglalabas ng mga rebyu tungkol sa pinakabagong aklat, mga teorya na mangyayari sa susunod, at mga kwentong imbento ng user na tinatawag na fanfic. Ang fanfic nga ang isa sa nagpalaganap ng kultura ng blog bilang isang subkultura ng fanatisismo.

Kaya’t ang pang-apat na uri ng mga blog entries ay yaong mga personal na literatura. Hindi na ito mga naratibo o komentaryo lamang, ito na yung mga tula, awit, kwento, at minsan pa nga ay mga nobela. Minsan, ninanais ng manunulat na bigyan siya ng konstruktibong kritisismo sa kanyang mga akda. Dahil marami rin ang walang magawa, natatanggap nila ito. Ito ang masmalikhaing pamamahayag ng kanilang mga saloobin, kung saan nahahasa ang user na patnubayan ang kanyang mga damdamin labas sa kumbensyonal na pamamahayag.

Kung arte na lamang ang batayan ng mga blog entries, kung hindi nadadaan sa salita ay sa larawan na lamang. Sabi nga nila “picture paint a thousand words.” Dahil sa mga libreng photo servers tulad ng photobucket.com at ang pagbagsak ng presyo ng digital camera at pagkauso ng mga cellphone na may camera, nahilig sa mga letrato ang kabataan ngayon. Walang konsepto ng pagka-“camera shy” sa mundo ng blog, kung tutuusin, karamihan sa mga Pilipino ay mayroong attachment sa mga litrato dahil sa namamayaning celebrity culture sa atin. Sa isang punto ng ating buhay, maaring ninais nating maging sikat at maging artista. Hindi nawawala sa kabataan ngayon ang complexity na ito, kaya’t ang camera at isang public domain ay nagpapadaling ma-fulfill ang mga kanaisang ito. Kahit hindi hubog ng modelo o walang mga talento ng pag-arte, nandun pa rin ang exposure sa publiko, at madali na ang pagpapa-star kaya sila nag ca-camwhore. Ang iba naman, hindi ang kanilang mga sarili ang pinamamahagi, kundi ang kanilang talento sa pagmamanipula ng kanilang mga letrato sa photoshop. Ginagawa nilang mga collage ang kanilang mga entries at nagiging kaaya-ayang scrapbook ang dating ng mga blog entries. Hindi limitado ang mga teknik na ito sa mga marurunong talaga dahil ang blog rin ay nagiging tulong para magturuan ng iba’t ibang mga pamamaraan ng paggawa ng blog, kung baga kukuha ka ng mga ideya at nagpapaturo. Meron talagang mga blog na dedikado sa paglagay ng mga tutorial kung paano gawiin ang mga kaartehan dito at doon. Hindi mo kailangang maging Visual Communication major para magawa ang mga ito. Ikatlong dahilan siguro ng pag-photoblog ay ang simpleng rason ng pamamahagi ng mga alaala. Mahilig ang mga Pilipinong magka-salu-salo at kung may pera, nagpapadala ng kopya ng letrato sa mga kaibigan. Mahilig tayong magpa-recopy ng mga letrato, basta nandun tayo. Dahil sa blog, napapadali ang pamamahagi ng mga letrato, at kasama na dito ang mga kuro-kuro sa mga kaganapang iyon, na mas madali pa kaysa mag-album.

Hindi rin maiiwasan na merong mga “angsty” entries ang kabataan ngayon. Sila nga naman ay bata pa, at maraming galit sa mundo. Ang mga emosyonal na entry ay dala na ng mga kaguluhan sa konsepto ng pag-ibig, hindi pagkaintindi sa magulang, at iba’t iba pang mga isyu ng kabataan ngayon. Maaring walang detalye, at kadalasan, malabo nga ang mga ito at limitado lang ang akses sa mga kaibigan ang mambabasa. Kadalasan, binibigyan ng emosyonal na suporta ng mga kaibigan ng blogger ang mga entry na ganito, kahit hindi nila gaanong maintindihan ang konteksto dahil maaring nanggagaliti rin sila. Hindi uso sa mga Pilipino ang magpatingin sa mga psychiatrist sa mga isyung ganyan, kaya’t madalas mga kaibigan talaga ang batayan ng emotional stability ng kabataan, at dahil sa blog, kahit naka-maskara ang mga indibidwal na ito sa tunay na mundo, hindi nahahadlang ang tunay nilang mga damdamin.

Ang huling uri ng blog entry ay ang meme. Tulad ng nasasabi sa depenisyon, ito ay mga sarbey at mga test na ginagawa na merong lumalabas na resulta. Ang resulta ay maaring mga masasayang kalokohan lamang na nakukuha sa mga logarithmic equations na kaakibat sa mga input tulad ng pangalan at edad, ngunit nakakatuwa pa rin kung natsamba sa kaugalian talaga ng blogger. Minsan naman nasa uri ito ng mga tanong na parang sarbey, mga top 10 favourite things, at mga request para sa mga letrato at iba pa. Meron pang nalalaman na “tagging” kung saan nakakapili ang blogger kung sinong gusto niyang sumagot pa ng meme.

Yun ang mga heneral na klasipikasyon ng mga blog entries. Maaring ang isang entry ay hybrid ng iba’t ibang uri ng mga blog entries na iyon, ngunit solid pa rin ang mensahe at ang pagsalamin nito sa manunulat.

Ang Mambabasa

Lahat ng nag-b-blog ay nagbabasa rin ng blog ng ibang tao. Ayon sa nagawang sarbey, karamihan ng kanilang mga binabasa ay ang mga hindi nila kakilala ngunit yung mga nasa parehong heograpikal na lugar. Susunod ay ang mga tunay nilang malalapit na mga kaibigan. Marami ring nagbabasa ng blog ng kanilang mga colleagues at kamag-aral at yun na ring mga acquaintances.

Nabanggit na ang konsepto ng isang “imagined audience” para sa mga personal website na ito. Dahil dito, merong bahid ng pagka-paranoid ang mga blogger, bukas sa posibilidad na kahit sino ay pwedeng magbasa ng kanilang mga blog entries. Kaya’t nauso ang paggawa ng mga “Friends Only” journals kung saan ang mga nasa “flist” ng blogger ang makakabasa ng kanyang mga entries. Meron pang kasamang mga “Friends Only banners” na tulad ng icon ay pinamamahagi rin sa mundo ng blog.

Nagiging isyu ngayon sa mga blogger ay ang pag-basa ng kanilang mga magulang ng kanilang blog entries. Nung araw pa ng makalumang talaarawan, kalaban din ng mga kabataan ang mahilig makialam na magulang. Karamihan sa mga blogger ay hindi alam ng kanilang mga magulang na sila’y merong journal na pampubliko, kung marunong nga silang mag-Internet pa nga. Babalik tayo sa konsepto ng pagka-mataguin ng mga kabataan. Madalas naman at wala sa tahanan ang mga modernong Pilipinong magulang, mas naalangan pa lalo ang mga kabataang itong ipamahagi ang kanilang mga saloobin.

Sa mga kaibigan namang nagbabasa, marami sa mga blogger ay pinapabasa ang kanilang mga blog sa kanilang kaibigan IRL. Meron din namang mga indibidwal na may mga nakikilalang mga iba’t ibang personalidad sa blogosphere dahil sa proseso ng networking at nagbabasahan na rin ng kanya-kanyang blog. Dahil dito, dalawa ang uri ng mga kaibigan na nagbabasa ng blog, yung mga Offline na kaibigan at mga Online friends.

Comment ka naman diyan!

Tulad ng nasabi tungkol sa modelo ni Laswell, mahalaga ang reaction ng mga mambabasa sa mensahe ng mga blogger. Lahat halos ng blogging interface ay nagbibigay ng oportunidad para mag-iwan ng komento ang sino mang makakabasa nung entry na iyon. Maraming uri ng mga komento. Una ay ang “affirmative response” kung saan tumutlong at nakaka-encourage ang mga salita para sa blogger. Kung isa itong gawang malikhain, isa itong pag-apruba sa mga ginawa ng blogger. Kung isa naman itong emosyunal na entry, isa itong pamamahayag na hindi siya nag-iisa. Iba’t iba ang mga affirmative na komentong ito.

Meron namang mga value-neutral, ito ay mga komento na hindi nakakasakit o hindi rin naman papuri. Maari itong tanong na di-opensibo o kaya naman request na i-add ang isang user sa flist at iba pa.

Kung merong affirmative responses, meron din namang negatibo. Merong mga kritisismo na natataon sa mga madaling i-target na mga indibidwal. Tinatawag ang mga negatibong komento na ito bilang isang “flame,” kung saan nagbabarahan, at nag-aaway ng verbal ang iba’t ibang mga user. Nagiging isang subkultura na rin ang “LJ Drama” kung saan merong mga indibidwal na sisiraan ang isa pang blogger at nagiging palitan ito ng siraan. Nangyayari rin ito sa tunay na buhay, ngunit sa mundo ng blog, isa itong “pastime” ng mga walang magawa sa buhay. Kadalasan, ang mga inosente sa mga bagay na ito ay nabibiktima ng malala na umaabot pa sapunto na binubura nila ang kanilang mga blog; samantala ang iba naman ay naaliw lang dito.

Hindi lang sa mga komento nangyayari ang reaction. Maaring isang buong blog post ang response ng isang blogger sa isa pa ng blogger. Ang linear na modelo ni Laswell ay nagiging isang kompliadkong cycle sa mundo ng blogging.

KONGKLUSYON

Maraming dahilan kung bakit nag-b-blog ang kabataang Pilipino ngayon. Nasasalamin ito sa itsura, laman, at mambabasa ng isang blogger na Pilipino. Dahil na rin sa mga pagbabagong teknolohikal, nakikita na merong mga bagay na tradisyunal na nanatili at namayagi na nilagay lang sa makabong pormal na teknolohikal. Hindi pa rin naiba ang heneral na kaugalian, at naryan pa rin ang pamumuno ng Pilipinong blogger dahil sa konsepto ng kung ano ang uso ay madaling mapalaganap dito.

Nasasalamin ng mga iba’t ibang uri ng blog ang mga katangian ng mga kabataang Pilipino. Hindi lang ito nagiging isang uri ng komunikasyon kung hindi pag-a-arkibo ng iba’t ibang uri ng mga pangyayari at iba pang kultural na kaganapan. Nagiging mas mahalaga ang papel ng mga kabataan kahit sa labas ng akademiya at ng kanilang paaralan.

Maari pang pag-igihin ang pag-aaral na ito kung titingnan mabuti ang pagkakapareha at pagkakaiba ng mga Pilipinong blogger kung ikukumpara sa buong mundo. Maari ring suriin ng mabuti ang mga Pilipinong blogger na lumipat sa ibang bansa, o yung tinatawag na mga Third-Culture Kids. Meron ding isang pag-aaral na magiging time-based, ang pagtanda ng mga batang bloggers sa adulthood, ang pagkumpara ng mga mag-aaral na nag-b-blog doon sa mga nagtatrabaho na (kahit na ang dalawa ay pwedeng sabay na mangyari).

Mahalaga ang boses ng kabataan, at ang blog ay nagiging tulay para dito.

BIBLIOGRAPIYA

Ball, J. (1962). Social deviancy and adolescent personality. Kentucky: University of Kentucky.

Bell, D. (2001) An introduction to cybercultures. London: Routledge.

Blood, R. (2000). Weblogs: a history and perspective. Rebecca's Pocket 7 September 2000. [On- line]. Available: http://www.rebeccablood.net/essays/weblog_history.html

Campilan & Lazatin. (2005). She blogs, he blogs, weBlog: power struggles between women and men in a patriarchal cyberspace. BA Communication Research Thesis, UP Diliman.

Dumredes, S. (1993). The Filipino family holding on… a celebration guide for family week. Quezon City: National Council of Churches in the Philippines.

Estampodor, L. (1987) The Relationship of some personal, family and social variables to the aptitudes and occupational interest of selected Filipino high school students. MA Psychology Thesis, UP Diliman.

Featherstone, M. & Burrows, R. (Editors). (1995). Cyberspace/cyberbodies/cyberpunk: cultures of technological embodiment. London: Stage Publications.

Fleming, C.M. (1948). Adolescence (its social psychology: with an introduction to recent findings from the fields of anthropology, physiology, medicine, psychometrics and sociometry). London: Routledge & Kegan Paul.

Glasner, J. (2005). We’re a hit in Manila ! Now what?. Wired News 31 Mar 2005. [On-line]. Available: http://wired.com/news/business/0,1367,67027,00.html.

Hine, C. (2000). Virtual Ethnography. London: Sage.

Levitt, S. & Dubner, S. (2005). Freakonomics. NY: HarperCollins.

Levy, S. (13 Dec 2004). What your college kid is really up to. Newsweek Dec 13 issue. [On-line]. Available: http://msnbc.msn.com/id/6646523/site/newsweek.

McCann-Erickson Ph. (April 1993). Portrait of the Filipino as a youth. Highlights. Makati City: McCann Erikcson Philippines study.

Mendez, P. & Jocano, F. (1979). The Filipino adolescent In a rural and an urban setting: a study in culture and education. Mendiola, Manila: CEU Research and Development Center.

Offer, D., Ostrov, E., et al. (1988). The teenage world: adolescents’ self-image in ten countries. NY: Plenum.

Peña, E. (1998). An Exploratory Study of Self-Complexity, Self-Construal, and Negative Emotion in Filipino Adolescent. MA Psychology Thesis, UP Diliman.

Sangil-de Luna, T. (2001). Cyberlove : a study on the development of internet-initiated relationships toward 'real time' romances. MA Speech Communication Thesis, UP Diliman.

Tolentino, R. (2001). Sa loob at labas ng mall kong sawi kaliluha’y siyang nangyayaring hari: ang pagkatuto at pagtatanghal ng kulturang popular. Quezon City: UP Press.

Unknown. (2005). Blog entries on the first ever Philippine blogging summit. [On-line]. Available: http://www.aspma.com/term/philippine-blogging-summit.html

Sila Tito, Vic, at Joey

2005-10-27T11:39:00.000+08:00

Ang mga awit at kantahan ang nagpaparaos sa mga Pilipino sa kanilang mga problemat. Tiningnan ni Jeff Hoyla (Business Administration and Accountancy) ang mga novelty songs nila Tito, Vic at Joey sa kanilang album na "Tough Hits"

Hing KANTA-LOGY: PANIMULANG PAGSUSURI SA MGA KANTANG PINATANYAG NINA TITO, VIC AT JOEY SA ‘TOUGH HITS’

ni Jeffrey James A. Hoyla

INTRODUKSYON

Ang musikang Pilipino ay hindi maaaring bigyan lamang ng isang kahulugan. Una, ang musikang Pilipino ay sumasakop sa mga musikang nilikha sa iba’t ibang rehiyon ng bansa. Ang mga mamamayan sa bawat rehiyon ay may iba’t ibang kaugalian at kapaligiran na siyang sumasalamin sa mga musikang kanilang nalilikha. Pangalawa, ang musikang Pilipino ay nagdaan sa mga pagbabago, at nagbabago pa rin hanggang sa kasalukuyan, mula sa katutubo hanggang sa kontemporaryo, na siyang nagbibigay dito ng iba’t ibang kahulugan sa iba’t ibang panahon. Samakatuwid, ang musikang Pilipino ay malawak hindi lamang sa sakop, pati na rin sa panahon.

Sapagkat hindi pa itinuturing bilang mga Pilipino, ang mga mamamayan sa Pilipinas ay nagkakalayo at naiiba ayon sa tribo na kanilang kinabibilangan. Ang mga kanta noong bago dumating ang mga Kastila ay naglalarawan sa mga gawain sa loob ng tribo. Halimbawa, ang uyayi ay para sa pagpapatulog sa mga bata. Ayon kay Agoncillo (1990), ang uyayi ay payak sa diksyon at sa musika, at ito ay magandang pakinggan. Isa pang halimbawa ay ang mga awitin para sa mga kaganapan tulad ng kasal. Isa na rito ang chua-ay ng mga Igorot at ang katulad sa mga Tagalog na ihiman. Ayon pa kay Agoncillo (1990), isa pa ang kundiman, na tanyag sa Batangas, na basal sa Pilipinas:

Hayo na’t dimugin ang bato mong puso

Sa pait ng aking luhang tumutulo,

Nang ang mailap mong awa’y nang umamo

Sa walang hangganang tapat kong pagsuyo.

Isa pang uri ng kanta na ipinamalas ng mga katutubo ay ang mga kantang pandigma halimbawa na ang Iddem-dem Mallida ng mga Itneg. Ang dal-lot naman, ng mga Ilokano, ay kinakanta kapag may binibinyagan, ikinakasal o may piyesta.

Sa pagdating naman ng mga Kastila, napasok sa musikang Pilipino ang impluwensya ng Kristiyanismo. Hango mula sa dulang panrelihiyon tulad ng sinakulo ang pasyon. Isa pa rito ang moro-moro, na ayon kay Federico Sebastian (1973), ay siyang kinalulugdang panoorin ng mga mamamayan bago sumapit ang himagsikan laban sa mga Espanyol. Ayon naman kay Agoncillo (1990), ang moro-moro ay isang dramatikong bersyon ng awit, corrido at metrical romances na ang paksa ay tungkol sa Digmaan ng Moro. At ito ay isa sa mga paraan ng mga Espanyol upang maikalat ang Kristiyanismo.

Isa rin sa pinatanyag ng mga Kastila ay ang zarzuela. Ayon kay Fernandez (1978), ang pagpapakilala nito ay pinasimulan sa Maynila ni Dario Cespedes noong 1878 o 1879. Ngunit si Alejandro Cubero naman ang nagturo sa mga Pilipino upang itanghal ito. Ipinapakita ng zarzuela ang katayuan ng lipunan: ang pagkakahati ng mayayaman at mahihirap,at ang masama at mabuti.

Ang zarzuela rin ang naging sandata ng mga Pilipino upang maghimagsik laban sa mga Kastila. Ayon kay Sebastian (1973), sa dula pinagsumikapan ng mga manunulat na itanghal ang nag-aalab na damdamin ng mga mamamayan. Iba’t iba ang banghay at tagpuan ng mga tauhan sa bawat dula ngunit ang mga ito ay may iisang tema: ang tuligsain ang mga prayle at ang pamahalaang Kastila. Isa sa mga dulang ito ay ang ‘Ang Katipunan’ ni Gabriel Beato Francisco. Si Severino Reyes naman na itinuturing na ‘Ama ng dulang Tagalog’ ang nagtatag ng Gran Compaña de Zarzuela Tagala. Ayon pa kay Sebastian (1973), itinanghal ni Reyes ang Walang Sugat noong 1902 na inabot sa umaga ang mga tao upang panoorin ito.

Ngunit dahil naging salat sa mga gamit para sa pagtatanghal ng zarzuela, unti-unti itong napalitan ng vaudeville at pelikula. Sa pagsakop sa Pilipinas ng mga Amerikano, lubos itong nakilala. Ang vaudeville ay lubos na lumaganap dahil sa pagpapakilala nito sa mga pahayagan. Ayon kay Borromeo Lou, sa pamamagitan ni Fernandez (1978), ang vaudeville ay classic-jazz music. Patunay lamang ito na ang vaudeville ay nanggaling sa Amerika.

Samantala, ang pelikula ay inilunsad din kasabay ng vaudeville. Ang kaibahan lamang ay pawang mga may pangalan sa lipunan ang may kakanyahan na makapanood nito. Dagdag pa nito, ang mga sinehan ay naging lugar ng pagtitipon ng mga pinakakilalang pamilya sa Maynila. Ayon naman kay Sebastian (1973), ang pelikulang Tagalog naman na nagsimula noong 1912 ang naghatid sa Pilipinas ng kakaibang kaugaliang Kanluranin.

Sa pagputok ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sumilang ang tinatawag na musikang popular sa Pilipinas. Ayon sa Cultural Center of the Philippines (CCP) Encyclopedia (1994), ang musikang popular ay unang narinig sa mga bulwagang pansayaw o kabaret at sa mga vaudeville, na sinasamahan ng mga slapstick–comedy, tap dance at mga pahapyaw na mga kundiman. Ipinapatugtog sa mga lugar na ito ang mga bagong indak noong panahong iyon tulad ng foxtrot, swing, charleston, tango at waltz, na itinutugtog naman ng Abelardo Orchestra sa Sta. Ana Cabaret, Ilaya Orchestra at iba pa. Samakatuwid, ang musikang popular sa Pilipinas ay unang nakilala bilang mga musikang pansayaw.

Pagkatapos ng digmaan, nagsimulang lumaganap ang telebisyon at radyo sa Pilipinas. Muling nanumbalik ang impluwensiya ng Amerika sa musikang Pilipino. Ayon sa CCP (1994), simula sa gitnang dekada ’50 hanggang dekada ‘ 60, naging popular ang rock ‘n roll, kung saan ang mga kanta nina Billy Haley, Chubby Checker, Bubby Holly, Cliff Richards at Elvis Presley ay lubos na tinangkilik. Nagkaroon pa ng mga patimpalak katulad ng sa Student Canteen at Tawag ng Tanghalan upang maghanap ng mga mang-aawit na magagaya ang tinig sa pag-awit nina Neil Sedaka, Nat King Cole, Tom Jones at Perry Como.

Ngunit noong dekada ’70, ang musikang popular ay nagkaroon ng bagong anyo. Ayon sa CCP (1994), ang musikang popular ay na-‘Filipinize’ dahil sa national reawakening noong mga panahong iyon. Ilan sa mga ito ay ang ‘Ngayon at Kailanman’ ni George Canseco, ‘Magsimula Ka’ ni Gines Tan, at ‘Ewan’ ni Louie Ocampo. Kasabay naman sa pagbabagong ito ang Pinoy Rock. Ayon kay Fortunato (1997), ang Pinoy Rock ay bunga ng eksperimentasyon nina Joey Smith at ng Juan de la Cruz Band. Isa sa layunin ng Pinoy Rock ay ang pagtangkilik ng mga tao sa musikang Pilipino. Ilan sa mga kanta na Pinoy Rock ay ang ‘Himig Natin’ ng Juan de la Cruz Band, ‘Laki sa Layaw (Jeproks)’ ni Mike Hanopol at ang ‘Bonggahan’ ng Sampaguita.

Tatlo pang anyo ang sumilang sa pagyabong ng musikang popular sa Pilipinas, ito ay ang: Manila Sound, Pinoy Folk at Pinoy Disco. Ayon kay Fortunato (1997), ang Manila Sound ay gumagamit ng mga bagong pagtatalinghaga, ilang kolokyalismo sa pananalita at parirala upang mailarawan ang ibig ipahiwatig ng kanta. Dagdag pa rito, gumagamit ito ng orihinal na titik ngunit nananatiling hiram ang himig at musika. Ayon sa CCP (1994), ang grupong Hotdog ang nagpasimula ng Manila Sound sa pamamagitan ng mga kantang ‘Ikaw Ang Miss Universe ng Buhay Ko’, ‘Pers Lab’, ‘Manila’, ‘Bitin Ako Sa Iyo’, ‘Annie Batungbakal’, at ‘Bongga Ka Day’.

Ang Pinoy Folk naman ay sumilang upang gamitin para maitalastas ang kaisipang nasyonalismo. Ayon sa CCP (1994), ang mga kantang ito ay maaaring diatribe laban sa pag-iisip na kolonyal sa mga Pilipino, pagpapalaya mula sa kalupitan at pagpapahayag ng positibong kaugalian ng mga Pilipino. Ang Pinoy Folk ay lalo pang nakilala nang ito ay gamitin sa demonstrasyon sa lansangan. Ayon kay Fortunato (1997), naging tanyag ang mga awiting ‘Handog ng Pilipino sa Mundo’, ‘Magkaisa’, at ‘Bayan Ko’.

Ang Pinoy Disco naman ay bersyon ng mga Pilipino ng mga musikang disco na ginawa ng mga Amerikano. Ayon sa CCP (1994), isa ang VST and Co. na nagpasimula ng Pinoy Disco sa paggaya nito sa boses ng Bee Gees sa mga kantang ‘Disco Fever’ at ‘Awitin Mo’.

Ngunit hindi lamang sa Pinoy Disco naging tanyag ang mga miyembro ng VST na sina Tito, Vic at Joey. Naipakilala nila ang ‘tough hits’ na nagsimula sa palabas na Iskul Bukol sa telebisyon.

Naniniwala ang may-akda na ang mga kantang napapabilang sa ‘tough hits’ ay naglalaman ng panunuligsa sa kaisipang kolonyal sa mga Pilipino. Dahil dito, inilagay sa pag-aaral ng may-akda ang mga piling kanta na napapabilang sa ‘tough hits’ upang mapatunayan ito.

TESIS NA PANGUNGUSAP

Panimulang pagsusuri sa tatlong kanta na kasama sa tinaguriang ‘tough hits’ nina Tito, Vic at Joey, na ang mga titik ng mga kanta ay naglalaman ng panunuligsa sa kaisipang kolonyal ng mga Pilipino.

SULIRANIN

Paano nanunuligsa sa kaisipang kolonyal ang wika sa titik ng mga kanta nina Tito, Vic at Joey?

SARBEY NG KAUGNAY NA PAG-AARAL

Parody

Ayon kay Dentith (2000), ang parody ay ang kasaklawan ng magkakaugnay na mga kaugaliang kultural na maaaring gayahin ng iba pang kultura, kung saan ang panggagaya ay may iba’t ibang antas. Ang parody ay mayroon pang ibang anyo katulad ng travesty, pastiche at spoof. Sa lahat ng ito, ang namamayaning katangian ay ang pagkakaroon ng kaugnayan sa tekstong objek ng parody ng tekstong gumagamit nito. Ang teksto ay hindi lamang iniuukol sa libro kundi sa iba’t ibang bagay na maaaring pag-ukulan ng pag-aaral o ‘pagbasa’.

Upang maging mabisa, ang parody ay dumadaan sa eksperimentasyon. Nilalayon nitong mahanap ang mga mahahalagang bahagi ng isang teksto upang sa paggawa ng parody tungkol dito ay naaaninag pa rin ng mga mambabasa ang katangian ng tekstong pinaghanguan ng bagong teksto, ang gumagaya. Ang panggagayang ito ay maaaring maglagay ng iba’t ibang dating (effect) sa mga mambabasa. Ayon kay Tolentino (2004), sa pamamagitan ng parody ay nagkakaroon ng iba’t ibang timpla ang panlasa- ang mataas ay nagiging mababa at vice-versa. Ayon pa kay Dentith (2000), ang parody ay isa sa mga paraan kung saan ang wika ng ibang grupo ay ginagawang katawa-tawa at tinutuligsa naman ang bagong istilong pampanitikan.

Ang parody ay nagbibigay ng bagong anyo sa mga lumang teksto. Isa sa mga nagpapatunay rito ay si Rolando Tolentino (2004) kung saan, sa kanyang libro tungkol sa kulturang popular, ay ginamit na halimbawa ang Bubble Gang. Sa kanyang halimbawa ay ipinakita niya ang pag-uugnay ng segment na ‘Ang Dating Doon’ sa isang palabas pa rin sa telebisyon na ‘Ang Dating Daan’. Ayon pa kay Tolentino (2004), nagkakaroon ng bagong paraan sa pag-unawa sa mga institusyong tulad ng relihiyon, politika, showbiz, wika at ang iba't ibang relasyong pangkapangyarihang ioopensiba ng parody.

May ibang pag-aaral pa na binabanggit ang parody sa pagpapaliwanag ng namamayaning kaayusan sa lipunan. Isa sa mga pag-aaral na ito ay ang ginawa ni John Fiske tungkol kay Madonna. Sa pag-aaral ni Fiske (1997), napag-alaman na ang katauhan ni Madonna ay punung-puno ng mga simbolismo na naiuugnay sa mga institusyon tulad ng simbahan at ideolohiya tulad ng patriarchy. Ang pag-uugnay na ito ay naisakatuparan dahil sa parody. Ayon pa kay Fiske (1997), ang parody ay isang mabisang kasangkapan upang maglagay ng hamon sa namamayaning ideolohiya. Ang paghahamong ito ay nagpabago sa pagtingin ng tao, lalo na sa mga babae, sa kanyang sarili. Halimbawa nito ay ang mga imaheng gawa ni Madonna sa kanyang music videos, na ayon kay Fiske (1997), ay nagpapabago sa pagtingin ng mga kababaihan sa kanilang sekswalidad at maaari nila itong ibatay sa kanilang hilig at hindi sa pagtingin sa kanila ng mga kalalakihan.

Ginamit din ang parody upang tuligsain ang mapang-aping pamahalaan at ang mga may katungkulang nagmamalabis sa kanilang kapangyarihan. Isa na rito ang ‘Amain Namin’ ni Marcelo H. del Pilar na hango sa dasal na ‘Ama Namin’:

Our uncle who art in the convent,

cursed be thy name,

may we be delivered from thy greed,

may thy throat be slit here on earth as it is in heaven.

Give back this day our daily rice

Thou hast stolen from us and draw our laughter

By thy lowing as thou laughest when thou stealest our money;

And deliver us from thine temptation

and save us from thine foul mouth. Amen.

Ginamit na rin ang parody sa pag-unawa sa namamayaning kaayusan sa pelikulang Pilipino. Ayon sa www.thewilyfilipino.com, ginamit ni Joey de Leon ang mga simbolo ng kulturang Amerikano sa pelikula upang tuligsain ang pamamayani ng kulturang Kanluranin. Sabi pa nito, ang gusto pang ipahayag ng mga pelikula ni de Leon ay ang pagtanggap ng mga bayaning Pilipino sa pelikula.

Pag-aaral sa titik bilang pagpapahalaga sa nilalaman ng kanta

Ang kanta ay ginawa hindi upang kantahin lamang. Ito ay isang sining sapagkat nakapaloob dito ang iba’t ibang karanasan ng tao.

Ang kanta ay may musika at titik. Ang pag-aaral sa dalawang aspetong ito ay nakapaloob sa musicology. Ayon pa kay Middleton, sa pamamagitan ni Shuker (2001), ang musicology ay:

The whole body of systematized knowledge about music, which results from the application of a scientific method of investigation or research, or of philosophical speculation and rational systematization to the facts, the process and development of musical art, and to the relation of man in general.

Sa pag-aaral na ito rin nalalaman ang mga mensahe ng kanta sapagkat iniuugnay nito ang kanta sa tao. Ngunit sa pagdating ng mga bagong genre tulad ng rock at musikang popular, nagbago ang pagtingin dito. May mga bagong konsepto na pumapasok sa musika na lalo pang nagpapahirap upang unawain ang nilalaman ng isang kanta. Ayon pa kay Shuker (2001), ang pagnanais na baguhin ang ibang konsepto sa traditional musicology upang iugnay sa musikang popular ay nabigo at nagkakaroon pa ng balakid sa mga ‘musically non-literate’ upang maunawaan ito.

Ang pag-unawa sa isang kanta ay mas makakamit kung lalawakan pa natin ang pag-aaral nito. Hindi lamang kailangan pag-aralan ang kaugnayan ng kanta sa damdamin ng tao, kung hindi, kailangan din pag-aralan ang dating nito sa kanyang paligid. Ayon pa kay Shuker (2001), kailangan pa ng mas malawak ng pag-unawa sa kanta sa pamamagitan ng kaugnayan nito sa tagapakinig, at sa generic at historical na kalagayan ng teksto sa kanta at ang gumawa nito.

Ang lawak ng pag-unawang ito ay naisagawa sa pamamagitan ng pag-aaral sa mga titik ng kanta. Ayon pa kay Frith, sa pamamagitan ni Shuker (2001), maaaring mabasa sa titik ng kanta ang mga salik sa lipunan ang gumawa nito. Ito ay sinang-ayunan pa ni Cooper nang sinabi niya na ang mga salita sa kanta ay nagpapahayag ng kalagayang panlipunan at dahil ang mga gumawa ng mga titik ay bahagi rin ng lipunan, naipahayag niya ang kalagayang ito sa kanta (2001). Ito rin ang pananaw nina Shepherd at Davis na ang kahulugan (meaning) ng isang teksto sa musika ay:

…a consequence of an intense dialectical interaction between text, other adjacent texts (lyrics, images, movement) and social, cultural and biographical contexts.

Post-kolonyalismo

Ang Pilipinas ay naging kolonya ng tatlong bansa sa loob ng humigit-kumulang limang daantaon. At sa loob ng panahong ito, nagtagumpay ang mga kolonisador sa pagpapalaganap ng kanilang ideolohiya upang ang Pilipinas ay sakupin at inabuso nila ang mga likas na yaman dito. Sa pisikal na paglaya ng Pilipinas, ito ay nagkaroon ng sariling pamahalaan noong 1946. Ngunit ang paglaya nito ay hindi nangangahulugan na ang impluwensiya ng mga nanakop ay nawal na sa mga isipan ng mga Pilipino. Ito ay nag-iwan ng tatak sa mga Pilipino na sila ay kolonya pa rin ng mga kolonisador, ngunit ito ay hindi hayag. Ito ang naglalarawan sa sinasabing neokolonyalismo. Ayon pa kay Lichauco (1978), ang mga neokolonya ay karamihan na sa komunidad ng mga papaunlad na bansa na tinatawag pa rin na Third World. Ito ay ang mga bansang may sariling pamahalaan ngunit nananatiling mahina dahil sa ekonomiyang hindi pa maunlad, at dahil dito, sila ay umaasa at madaling maimpluwensiyahan ng mga malalakas na bansa. Ito ay umaakma sa Pilipinas na nananatiling malapit sa Estados Unidos na isang superpower.

Sa kabilang banda, hindi lamang sa ekonomiya maaaring magamit o maabuso ang isang post-kolonyal na bansa. Isa pa, hindi lamang sa aspektong pang-ekonomiya nakikita ang isang bansa. Ito ay may mga mamamayang may kultura at may pulitikal na istruktura o sistema. At sa matagal na pananakop ng mga dayuhan sa Pilipinas, maaaring naiba na ang kultura at sistema ng pulitika nito. Ito ang mga aspektong pinag-aaralan sa postkolonyalismo mula sa epekto ng pagiging kolonya ng isang bansa sa mahabang panahon.

LAYUNIN

Patunayan na nanunuligsa sa kaisipang kolonyal ang wika sa titik, na kasama sa ‘tough hits’, ang mga sumusunod:

Iskul Bukol

Ang Mga Babong (I’m Coming Home)

‘Hey Jude’ ng Beatles Dept.

TEORETIKAL NA BALANGKAS

Ang mga kanta nina Tito, Vic at Joey ay isang pagtuligsa sa kaisipang kolonyal sa mga Pilipino. Pinaniniwalaan na ang mga ito ay nangungutya sa sistemang umiiral sa lipunan. Ipinapakita nito ang kalagayan ng mga Pilipino sa postkolonyalismo na pananaw at nilalabanan ang kaisipang kolonyal na ito sa pamamagitan ng pagtawa, na tumutugon sa teorya ng eskapismo, sa mga imaheng kumakatawan sa kaisipang kolonyal na ginamit sa mga titik ng kanta, na tumutugon sa konsepto ng parody.

DEPINISYON NG MGA TERMINO

Parody- labis na imitasyon o panggagaya sa isang teksto, o kadalasan ay istilo ng isang teksto, upang ilagay ito sa katatawanan.

Eskapismo- paraan ng pagtakas mula sa katotohanan o realidad na nangyayari sa mundo sa pamamagitan ng paghahanap ng aliw, pantasya o mga gawain kung saan magkakaroon ito ng dibersyon mula sa realidad.

Post-kolonyalismo- mga aspekto (ekonomik, pulitikal, panlipunan at iba pa) na naglalarawan sa mga bansang dating naging kolonya at kung paano naimpluwensiyahan ang mga aspetong ito ng mga patakaran (policies) ng kolonisador, at kung paano ito nabago ang pagkakakilanlan (identity) ng mga bansang dating naging kolonya.

Tough hits- mga kantang hango sa iba pang kanta ngunit ang titik nito ay pinalitan nina Tito, Vic at Joey upang ito ay maging katatawanan.

METODOLOHIYA

Pagsasaliksik

Sinaliksik ng may-akda ang mga isteryotipiko at mga pangyayaring naglalarawan ng mga kaisipang kolonyal, lalo na sa maka-Kanluranin.

Pagsusuring intertextuwal

Sinuri ng may-akda kung paano ginamit ang mga bagay na naglalarawan sa kaisipang kolonyal sa pagtutuligsa dito. Sinuri rin ng may-akda ang mga institusyong naaapektuhan ng mga isyung inilalahad ng mga titik ng kanta patungkol sa kaisipang kolonyal sa mga Pilipino.

SAKLAW NG PAG-AARAL

Minabuti ng may-akda na limitahan sa tatlong kanta ang ilalagay sa pag-aaral upang mabigyang-pansin ang mga bagay na naglalarawan sa kaisipang kolonyal at ang mga institusyong naiuugnay tungkol dito.

Minabuti rin ng may-akda na pag-aralan lamang ang titik ng mga kanta sapagkat wala itong sapat na kaalaman upang pag-aralan ang aspektong pang-musika ng kanta.

KAGYAT NA PAGSUSURI

Ang ‘tough hits’ ang salitang ginamit nina Tito, Vic at Joey sa mga kantang hinango sa iba pang kanta ngunit pinalitan ang mga titik ng huli. Ang ‘tough hits’ ay unang ginamit sa Iskul Bukol, isang situational comedy noon na kinatatampukan din ng tatlong mang-aawit. Ito ay nalikha noong 1979, panahon kung saan ang musikang popular ay na-‘Filipinize’ dahil na rin sa kagustuhan ng mga Pilipino na maipahayag ang damdaming makabayan. Dahil dito, nagsulputan ang mga iba't ibang genre ng musika na may tatak Pilipino tulad ng PInoy Rock at Pinoy Folk. Naglalayon ang iba’t ibang genre na maipakita ang talento ng mga Pilipino sa musika at tangkilikin ito. Isa pa, gustong ipakita nito ang totoong kalagayan ng Pilipinas noong mga panahong iyon. Nilalarawan ng Pinoy Rock ang potensyal nito na ipakita ang panlipunang kalagayan at suliranin, tulad ng kaisipang kolonyal, kahirapan, prostitusyon, mailap na hustisya at iba pa.

Naniniwala ang may-akda na ang mga kanta na kasama sa ‘tough hits’ na pinatanyag nina Tito, Vic at Joey ay naglalarawan din ng kalagayan ng ating lipunan at ang kalagayan ng pagkakaroon ng kaisipang kolonyal sa mga Pilipino ay tinutuligsa sa kanta sa pamamagitan ng paggamit ng mga bagay o imahe, na may kaugnayan sa pagiging kolonya ng Pilipinas, sa katatawanan.

Iskul Bukol

Ito ay ilan sa mga titik mula sa kantang ‘Iskul Bukol’. Ang kantang ito ay hango, o parody, sa nakakatawang palabas na Iskul Bukol:

Iskuwelang kuwela ‘to

Dito’y enjoy ako

Konting aral lang at konting bulakbol

Nandito nang lahat, madaldal at bulol

Ito na nga. Iskul Bukol!

Hanggang sa umuwi mula pa sa roll call

Lahat ay magulo but okey lang it’s cool

Ito ay terrible, ito’y buhul-buhol

Ito na nga, Iskul Bukol!

Sa school namin ay sigurado ka

Sa happening at sa katatawa

Sigurado ang mga pabongga

Ang ‘di lang sure ang pagpasa.

Maliwanag na makikita sa mga titik na ang paaralan ang institusyong isa sa mga naaapektuhan ng kaisipang kolonyal. Alam natin na ang pinakamahalagang pamana sa atin ng mga Amerikano ay ang edukasyon. Ngunit ang sistema ng edukasyon na inilatag sa atin, ayon kay Lichauco (1978), ay sistema na nagpapayabong ng colonial complex at nagpapatuloy sa pagtangkilik sa ugali, gawain at mga institusyon na produkto ng kasaysayan, kabihasnan at kulturang hindi sa atin. Samahan pa ito ng istratehiyang paggamit sa romantisismo, sa mga aklat na pinapabasa sa mga mag-aaral noon, upang hadlangan ang damdaming mapagpalaya na tinataglay ng mga katutubo, ani Pefianco (1999). Ito ay nagdulot, ayon kay Lichauco (1978), ng pagkiling ng katapatan ng mga Pilipino sa dalawang bansa, sa Pilipinas at sa Amerika.

Ang kaisipang kolonyal na ito ay tinutuligsa naman ng wika sa titik ng kanta. Mapapansin na ginamit sa kanta ang mga salitang enjoy at cool. Nangangahulugan ito na ang mang-aawit ay masaya. Ngunit ang kasiyahan na nadarama na mang-aawit ay hindi dahil sa siya ay nasa paaralan kung hindi ay dahil magulo sa paaralan. Mapapansin na ginamit ang salitang bulakbol. Ang bulakbol ay hango sa salitang Ingles na blackball na ang ibig sabihin ay slacker o pagtakas sa gawain. Ang mang-aawit ay nasisiyahan sa magulong kalagayan ng paaralan at ang pagtakas nito sa mga gawain sa paaralan. Kung ilalagay na ang paaralan na tinutukoy rito ay representasyon ng sistema ng edukasyon ng mga Amerikano, nagiging pagsuway ito sa sistema sa pamamagitan ng pagiging masaya ng mang-aawit sa magulong kalagayan ng paaralan at sa pag-iwas nito sa mga gawain sa paaralan. Ito ay masasabi ring pagrerebelde sapagkat hindi sinusunod ng mang-aawit, bilang mag-aaral, ang mga patakaran ng paaralan bagkus ay pinagtatawanan niya ang kaguluhang dulot ng mga patakarang ito. Ang kaguluhan na nangyayari sa loob ng sistemang ito ay tinatawag sa kanta na Iskul Bukol.

Sa malawakang pagtingin, ginawang di-sibilisado ang mga mag-aaral sa kanta sa loob ng sistema na ang layunin ay ang kaayusan at ang pagka-sibilisado ng mga mag-aaral. Nangangahulugan ito na tinutuligsa ng wika sa titik ng kanta ang nosyon ng mga kolonisador na ang kolonisado, halimbawa na ang Pilipinas, ay katutubo, marahas at hindi sibilisado, na ayon kay Pefianco (1999), kailangan ng kolonisado ang kolonisador na maging isang gurong magdadala ng urbanidad sa buhay ng katutubo. Sa pamamagitan ng paglagay ng mga hindi sibilisadong mag-aaral sa sistema, ipinapakita nito na hindi mabisa ang sistema upang gawing sibilisado ang hindi normal na tao. Ipinapakita nito na magiging sibilisado at mahinahon lamang ang mag-aaral, na kumakatawan sa mga Pilipino, kung aalisin ang sistema na nakakasama rito.

Ang Mga Babong (I’m Coming Home)

Ang kantang ito ay parody ng ‘I’m Coming Home’ na pinatanyag ng grupong Reed. Babong ang iba pang katawagan sa mga kababaihan. Ang salitang ito ay naging tanyag din noong dekada ’70.

May mga babong nalulungkot taun-taon

Pagkat ang kulubot nila’y nadagdagan.

May mga babong kahit hindi na lumamon

Basta makasunod lang sa uso ngayon.

Mayroong mga babong

Make-up lang at mahjong

Kumpleto na ang buhay niya.

Pagkagising niya, ligo at paganda

Sala at halo na.

May mga babong makasunod lang sa moda

Nag-mi-mini kahit ang legs niya ay maxi.

May mga babong makasunod lang sa moda

Nag-so-short siya kahit apat ang hita niya.

May mga babong mas lagi sa salon

Kaysa sa tahanan nila.

At mas matagal pa

ito sa salamin

kaysa sa asawa.

May mga babong makasunod lang sa moda

Nag-so-short siya kahit apat ang hita niya.

Makikita natin sa mga titik na ito na ang pamilya, bilang institusyon, ay naaapektuhan ng isyu sa kaisipang kolonyal. Tumatalakay ito sa mga babae, matrona man, may asawa o wala, na mahilig sa mga materyal na bagay na sa tingin nito ay ito ang pinakamataas na antas ng kaligayahan. Kung babalikan ang kasaysayan, maaari itong iugnay sa paglalagay ng produktong Amerikano sa Pilipinas. At sa haba ng panahon na ang ekonomiya natin ay nakasandal sa Amerika, naging pamantayan na natin ng buhay ang pamantayan na sinusunod ng mga Amerikano. Ayon pa kay Agoncillo (1990), ito ay nagdulot ng pagwawalang-bahala, paglimot at pagkamatay ng mga industriya sa Pilipinas. Dito nagsimulang tawaging ‘bakya’ ang mga produktong hindi galing sa Amerika, mga produktong gawa sa Pilipinas. Natatak sa mga kababaihan na ang uso o moda ay kailangang tangkilikin at mahalin hanggang sa umabot sa hindi pagmamahal sa sarili at sa kanyang pamilya, at sa bansa.

Dito rin natatak sa mga kababaihan, at pati na rin sa mga Pilipino, ang konsepto ng kagandahan ng Kanluranin. Nalimot na ng karamihan sa mga Pilipino na ang kagandahan ay hindi nakikita sa panlabas na anyo kung hindi na rin sa kagandahang-loob. Ayon pa kay Hall (2001),

Once Filipinas who migrate West have idealized light skin, they may develop a racist self-concept reflected in the bleaching of hair and other cosmetic alteration.

Dito rin sa materyalismong ito nagdulot ng pagkiling ng mga kababaihan sa mga Amerikano bilang asawa sa hinaharap. Ayon kay Hall (2001), ito ay tinatawag na psychological colonization na mapapansin sa mga migranteng Filipina. At aniya,

This form of Western group access is no doubt an extension of Western influence.

At ang impluwensiyang ito ang nagbigay sa atin ng kaisipang kolonyal sa mahabang panahon.

Isa pang isyu na tinatalakay ng kanta na may kaugnayan sa pamilya ay ang mahjong na representasyon ng pagsusugal. Noon pa man bago dumating ang mga Kastila, nagsusugal na ang ating mga ninuno. Ngunit ang pagsusugal na ito ay pangkatuwaan lamang. Subalit sa pagdating ng mga Kastila, ang pagsusugal ay naging bisyo na ng maraming Pilipino. Ayon pa kay San Pablo (1978), sinabi ni Rizal sa kanyang Noli at Fili na sadyang tinuruan ng mga konkistador ang mga indiyong dinatnan nila at sadyang ginawang kasangkapan ang bisyo upang panatilihing mahina at marupok ang karakter ng mga ninuno natin.

Nanunuligsa ang wika sa titik ng kanta sa kaisipang kolonyal sa pamamagitan ng paglalahad ng masamang epekto ng impluwensiya ng Kanluran. At sa kantang ito, ginawang pokus ang pamilya sa paglalahad ng masamang epekto. Inilahad dito kung paano ang labis na pagtangkilik sa konsepto ng kagandahan ng Kanluran ay nakasasama na umabot na sa pagwawalang-bahala ng babae sa tungkulin niya sa pamilya bilang asawa at ina. Isa pa, inilahad sa kanta ang masamang dulot ng labis na pagsusugal, na naging kasangkapan ng mga kolonisador sa pagpaparupok ng karakter ng mga Pilipino, sa pagsasama ng pamilya. Ayon kay San Pablo (1978),

Dahil sa pagsusugal, maraming buhay ang hindi maligaya. At ayon sa surbey, ito ay nagiging dahilan ng paghihiwalay ng mag-asawa at ng umpisa ng pakawasak ng katahimikan sa pamilya sa dahilang napapabayaan ng ama o ina ang kanilang tungkulin bilang magulang kung sila’y nagsusugal. Minsan, ang salaping dapat iukol sa mga pangngailangan ng pamilya ay nauubos sa bahay-pasugalan at dahil dito’y kinakapos ng pambili ng mga kailangan ng katawan.

‘Hey Jude’ ng Beatles Dept.

Ang kantang ito ay hango rin sa parehas na pamagat ng kanta ng Beatles:

Saint Jude dalangin ko

Makakita ng trabaho

Si misis ‘pag siya ay nasa office

Akong naiiwan para mag-la-la-la-la

Laba ng bra.

Makikita rito ang kaugnayan ng lipunan at relihiyon sa isyu ng kaisipang kolonyal. Sa lipunan bago pa man dumating ang mga Kastila, malaki na ang ginagampanan ng babae sa lipunan. Siya ang nagsilbing tagapamagitan sa diyos na kanilang sinasamba at ng mga tao (babaylan) at namumuno sa kanilang nasasakupan (raja). Ngunit sa pagdating ng mga Espanyol, iwinaksi ng mga prayle ang katutubong pananampalataya kasabay ng pagtali sa mga babae na maging indio at habambuhay na magdasal sa mga rebultong diyos.

Nagrerebelde ang wika sa titik ng kanta sa pamamagitan ng paghingi ng tulong ng lalaki kay St. Jude, santo ng mga walang pag-asa, upang ito ay magka-trabaho. Inilalahad nito ang kagustuhan na matanggal sa pagkakapako ang mga babae mula sa pananaw ng Kanluranin na ang babae ay nasa tahanan lamang dapat, partikular na sa pananaw ng mga Espanyol na ang mga babae ay nakatali sa pagdadasal lamang. Isinasaad pa nga rito ang ‘women empowerment’ na kailangan ng atin bansa ngayon. Ayon pa kay Andres (1981),

Filipino women must be permitted to play an important role in society. We can enhance society by improving “woman power.” If this is not done so, female potential for productivity is wasted. They have their share in societal development. To educate society, we must educate the women.

KONKLUSYON

Tinutuligsa sa mga titik ng kanta, na pinatanyag nina Tito, Vic at Joey na kasama sa ‘tough hits’, ang kaisipang kolonyal sa mga Pilipino.

Sinubukan nitong hamunin ang namamayaning kaayusan sa lipunan sa pamamagitan ng pagtatalakay ng mga institusyong naaapektuhan ng kaisipang kolonyal tulad ng paaralan, simbahan at pamilya.

BIBLIOGRAPIYA

Agoncillo, Teodoro A. History of the Filipino People. Quezon City: R.P.

Garcia Publishing Co. 1990.

Andres Tomas D. Understanding Filipino Values: A Management Approach.

Quezon City: New Day Publishers. 1981.

Angeles, Ma. Teresa B. and Marissa P. Barlaan. “Pinoy Rock: Batayan sa Pagkilala sa Kasalukuyang Kultura, Lipunan at Pagkataong Pilipino.” Mga Pananaliksik sa Sikolohiya ng Wika. Comp. Virgilio Enriquez. Quezon City: UP Dept. of Sociology. n.d.

Cultural Center of the Philippines. “The American Colonial and Contemporary Traditions.” Philippine Music. Vol. 6 of CCP Encyclopedia of Philippine Art. Manila: Cultural Center of the Philippines. 1994.

Dentith, Simon. Parody. New York: Roultedge. 2000.

Fiske, John. Understanding Popular Culture. n.p. 1997.

Fernandez, Doreen G. The Iloilo Zarzuela: 1903-1930. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. 1978.

Fortunato, Teresita. “Ang Musikang Pilipino: Dekada ‘70-’80.” Batingaw.

Quezon City: Rex Bookstore. 1997.

Sebastian, Federico B. Ang Dulaang Tagalog. Quezon City: Bede’s Publishing House, Inc. 1973.

Shepherd, John and Jennifer Giles-Davis. “On The Negotiation of Meaning.” Music, Culture and Society: A Reader. New York: Oxford University Press. 2000.

Shuker, Roy. Understanding Popular Music. London: Routledge. 2001.

Tolentino, Rolando B. Ang Bago, Bawal at Kasalukuyan. Vol. 4 of Kulturang Popular. Manila: Anvil Publishing Inc. 2004.

http://www.thewilyfilipino.com/blog/archives/000447.html

Bilyaran Tayo!

2005-10-26T22:15:00.000+08:00

Bata ng bayan si Efren Bata. Dinala niya ang bisyong bilyard sa ibang lebel. Ngayon siya's sikat, kasintingkad na niya ang pagka-uso ng bilyard sa ating bayan. Inusisa ito ni Mayraluna Lao sa kanyang papel dito sa PanPil 17.

ISANG PAGSUSURI SA LARONG NINE BALL AT SA PAGSIKAT NITO MULA NOON HANGGANG NGAYON

ni Mayraluna L. Lao

INTRODUKSIYON

Parte na sa kultura nating mga Pilipino ang maglibang at magsaya sapagkat ang mga Pilipino ay likas na masayahin. Sabagay, ano bang kultura sa mundo ang walang aspeto ng paglilibang. Ang paghahanap ng iba’t-ibang klase ng libangan ay nagiging ekstensiyon upang makalimutan ang pagod at suliranin ng mga nagdaang araw. Sa ating kultura, maraming bagay ang pumapatok upang mapaglibangan, tulad na lamang ng telebisyon, radyo, pelikula, teatro at syempre, ang mga laro at paligsahan. Ayon nga kay Prof. Prospero Covar (1998):

“Ang laro ay matanda pa sa humukay ng ilog. Ang laro ay nilalaro ng mga hayop na unang lumitaw sa mundo at naging kontemporaryo ng tao. Marahil, minana natin ang laro sa kanila o tahasang nangopya tayo.”

Kaya kung ating babalikan ang panahon ng ating mga ninuno, mayroon na talaga tayong unang porma ng mga ito. Tulad na lamang ng Pungitan, Tablita, Cara Cruz, Birachapa, Puti-Pula-Itim, Tapatan at marami pang iba. Sa mga laro pa lamang na ito, makikita na natin ang pagkahilig ng mga Pilipino sa kompetisyon at pakikipagpaligsahan. Mas nakadaragdag kasi ng aliw at kasiyahan kung hahaluan ng kaunting pressure sa mga manlalaro. Ayon nga muli kay Covar (1998):

“May iba’t-ibang klase ng paligsahan: pagandahan, pabilisan, hulaan, utakan, kasama na rin ang gulangan. Kaipala mayroon na itong batas o ‘rules of the game.’ Maaaring sa paligsahan, mawawala ang aliw at kasiyahan o dili kaya ang pananalo ang nagiging basehan ng aliw at kasiyahan. Kung pagkaminsan o kalimitan, ito’y nauuwi sa pustahan o sugal.”

Ang mga larong nahahaluan ng paligsahan ay tunay ngang pumapatok sa atin sapagkat ayon nga s isang aklat ni Virgilio Eniquez (1977) sa kanyang aklat tungkol sa sikolohiyang Pilipino:

“Isa sa mga paraan ng interaksyon ng mga Pilipino o ‘mode of interaction’ ay ang pakikitungo, pakikisalamuha, pakikisama, pakikiisa, at siyempre ang pakikilahok.”

Ang lahat ng ito ay nararanasan natin sa mga palaro o paligsahan na sobrang ikinatutuwa ng mga Pilipino.

At sa pagdating ng mga mananakop tulad ng mga kastila, ang mga larong etniko ay napalitan, lalo na nang dumating ang mas modernong mga laro na dala ng mga Amerikano. Ilan na lamang sa mga larong nakuha natin sa kanila na patok na patok ay ang baseball, bowling, basketball at syempre ang aking papaksain ngayon, ang larong bilyar partikular na ang larong Nine Ball. Bagama’t ang larong bilyar ay may sariling batas at patakaran na sa paglalaro nang dumating sa atin. Kalauna’y nahaluan din ito ng sariling tatak ng pinagsikatang lugar at sa ating sitwasyon ay tatak-Pilipino. Ang mga sariling jargon o lenggwahe ng laro ay unti-unting nagsulputan. At iba’t-ibang technique ay unti-unting natuklasan. Mga pagbabagong mas kinagat at ikinasiya ng mga Pilipinong manlalaro.

TESIS NA PANGUNGUSAP

Isang panimulang pagsusuri sa lumalaganap na larong pool partikular ang Larong Nine-Ball sa Pilipinas sa aspekto ng pamamaraan ng paglalaro at Lenggwaheng ginagamit dito at ang implikasyon ng nasabing laro sa kulturang popular at sa mga kabataan.

SULIRANIN

Sa paglaganap ng mga bilyaran o poolrooms sa buong kamaynilaan, nais kong sagutin ang mga sumusunod na mga katanungan:

Ano nga ba ang natatanging katangian ng larong Nine-ball upang maging patok na patok ito sa mga Pilipino lalong-lalo na sa mga kabataan?

Ano-ano ang mga pagbabagong nangyari sa larong ito mula pa noon hanggang sa ngayon?

Ano-ano ang mga jargon na ginagamit ng mga Pilipinong manlalaro sa larong ito?

SARBEY NG KAUGNAY NA PAG-AARAL

Bilyar Versus Pool at ang Nine-Ball

Bago natin simulan ang pagsasaliksik sa napili kong paksa, nais ko munang linawin ang isang bagay na madalas nating gagamitin dito, ang kaibahan ng salitang Bilyar sa Pool. Kadalasang nagkakaroon ng miskonsepto sa dalawa. Minsa’y nagagamit ang salitang bilyar imbis na pool o pool sa halip na bilyar. Ngunit ano nga ba ang pagkakaiba ng dalawa?

Ang salitang bilyar ay tumutukoy sa lahat ng cue sports—ang pool, ang carom at ang snooker.

Ang Pool ay nilalaro sa isang Pocket Billiard Table na kilala na rin sa tawag na Pool Table. Ito ay isang mesa na may anim na butas kung saan doon inihuhulog ang mga Object Ball (tingnan na lamang ang depinisyon sa Appendix B). Ang Carom naman ay nilalaro sa isang mesang walang butas at ang snooker ay isang uri ng larong pool ng mga Ingles.

Samantala naman, may mga uri din ang pool na nilalaro sa isang pocket billiard table. Ang Fifteen Ball Pool o 14:1 Continuous Pool, Eight Ball, Seven Ball, One Pocket at ang pinakakilala sa Pilipinas na Nine Ball. (Ito ay tatalakayin sa mga susunod pang pahina). Bawat isa ay may kanya-kanyang paraan ng paglalaro at katangian.

Ngayon ay nabigyang linaw na natin ang Bilyar sa Pool at sa Nine-Ball. Maaari na akong tumungo sa susunod na paksa.☺

Kasaysayan ng Larong Bilyar

Ayon sa aking mga nasaliksik, wala talagang konkretong tala ng kasaysayan o pinagmulan ang bilyar. Kadalasan, ito ay nakakabit sa croquet na isang laro ng mga Pranses noong ikalabinlimang siglo. Parehas kasi sila ng konsepto bilang laro kung saan, gamit ang isang stick ay itutulak mo ang bola upang tamaan ang isang kahoy o peg.

Ngunit ayon sa napag-alaman, ang billiards ay nagmula sa isang terminong Pranses na billart na tumutukoy sa stick na ginagamit dito at bille na ang ibig sabihin sa Ingles ay ball o bola sa ating lenggwahe.

Masasabi ding mayroon nang larong bilyar kahit noong panahon pa ni Shakespeare sapagkat nabanggit ito sa kanyang likhang Anthony and Cleopatra.

Ayon pa sa isang artikulo ni Joseph Orbeta (2000):

Ang larong bilyar ay ginawang sayantipikong laro ng isang Pranses na bilanggo, si Captain Mingaud, sa loob ng kanyang karsel; hanggang umabot sa puntong ayaw na niyang lumabas ng bilangguan dahil nahirati na siya sa paglalaro ng bilyar sa loob ng piitan.

Si Mingaud rin ang naglagay ng katad sa dulo ng cue para mas makapit at maging asintado ang tira ng mga bola. Ngunit nagkaroon ng suliranin sa malimit na pagpapalit ng katad kapag ito’y pudpod na; kaya’t minabuti ni Jack Carr, isang Ingles na nagtuturo ng bilyar, na kiskisan ng twisting chalk ang dulo ng cue. Si Carr din ang nagpasimula sa paglalagay ng pektus sa bola, o ang spin.

Naging popular sa Amerika ang bilyar nito lamang ika-labingsiyam na siglo. Ngunit masama ang imahe ng bilyar na tinatawag na pool, na ang literal na ibig sabihin ay magkalap ng taya.

Lulubog, lilitaw, ang bilyar sa Amerika, na ang kalimitang manlalaro ay ang mga lasenggo sa mga poolrooms ng coffee shops at bars. Kaya hindi mahirap isiping ang mga Kanong sundalo ang nagpauso ng bilyar sa Pilipinas nang sakupin ang ating bansa.

Ngunit ayon naman sa pananaliksik ni Mr. Alexander R. Webb (1892), naging konsul ng United States of America sa Manila, mayroon siyang naitalang laro na nagngangalang Billar de Barimbao (para sa larawan ng mga kagamitan sa laro, tingnan ang Appendix A). Kung iyong titingnan ang larawan, nahahawig ito sa bilyar na bersiyon ng mga Europeo. Mayroon itong apat na pin na apat na puntos ang katumbas bawat isa at ang pinakamalaki, na nasa gitna ay limang puntos naman ang katumbas. Patutumbahin ng isang manlalaro ang mga pin sa pamamagitan ng stick at bola. Ang bawat manlalaro ay tataya ng halaga at ang unang maka-dalawampu’t-isang puntos ang panalo. Ngunit kung siya ay sumobra dito, mawawala ang mga nagawa niyang puntos, mapagpapatuloy pa niya ang laro ngunit hindi na siya pwedeng makapagtaya pa ng pera hangga’t wala pang naitatanghal na panalo. Noong una, ito ay kilala sa katawagang barimbao, ngunit nang dumating ang bersyon ng mga Europeo, ito ay napalitan ng Billiar de Barimbao.

Mga Paraan ng Paglalaro sa Iba’t-ibang Larong Pool

Maraming larong maaaring laruin sa isang pocket billiard table. Ang mga sumusunod ay ayon sa libro ni Steve Mizerack (1982) Ito ang mga nasabi niyang laro at pamamaraan:

Ø 14:1 Continuous Pocket Billiards

Sa larong ito, ang labinlimang bola ay nakaayos sa trayanggulo sa kabilang dulo ng mesa. Ang layunin ay tamaan ang mga bola isa-isa sa pamamagitan ng pato at tako at maihulog ang mga ito sa butas o kaya ay patamain sa cushion ng lamesa. Kailangang maiwasang ihulog ang pato sa butas upang hindi mabawasan ng iskor. Upang manalo, kailangang makakuha ng 50-100 na puntos, kapag kampiyonato ay 150 na puntos. Kaya ito tinawag na 14:1 Continuous dahil matapos mahulog ang labing-apat na bola sa butas ay matitira ang labing-lima bilang break ball at ang labing-apat ay muling aayusin sa patatsulok na ayos.

Ø One-Pocket

Simple lamang ang patakaran ng larong ito. Bago magsimula, ang laban, ang bawat manlalaro ay pipili ng kanya-kanyang butas na paghuhulugan ng kanilang bola. Ang unang makawalong bola ang itatanghal na panalo. Ang mga bola ay nakaayos nang nakatatsulok nang walang partikular na pagkakasunod-sunod na ihuhulog.

Ø Eight-Ball

Ang larong ito ay masyadong delikado, maraming maaaring mangyari na ikakatalo mo. Ngunit simple lang naman ang patakaran. Ang mga bola ay nakaayos sa tatsulok, ang ika-walong bola ang nasa gitna. Ang iyong layunin ay ang mahulog muna ang mga bola mula 1-7 sa butas bago ang ika-8 o ang 9-15. Upang mapili kung anong set ng bola ang para sa iyo, sa sargo, kung anong set (ito ay ang set na 1-7 at set na 9-15) ang may pinakamaraming bola kang maihuhulog ay ang maibibigay na kategorya sa iyo. Kung wala kang naihulog, ang kalaban ang pipili. Kailangang sunod-sunod mo munang maihulog ang mga bola sa iyong kategorya bago ang ikawalo, kung naihulog mo ito nang hindi sinasadya, ikaw ay talo, kung naihulog mo naman ito sa sargo pa lamang, panalo ka. Ito pa ang ibang dahilan ng ikakatalo mo:

- Kung naihulog mo ito sa butas ng kalaban.

- Kung ang inaasinta mo ay ang otso ngunit ang pato ay tumama muna sa ibang bola bago tamaan ng ika-walo.

- Kung maihulog mo ang pato bago tamaan ang otso.

Masyado mang sensitibo ang larong ito, hahasain naman nito ang galing mo sa eksaktong pag-aasinta ng bola.

Ø Seven Ball

Sa laro namang ito, ang pitong bola lamang ang gagamitin. Nakaayos ito ng halos pabilog at nasa gitna ang 7-ball o siyete. May pagkakahalintulad ito sa larong Nine Ball. Ang layunin ay ang maipasok ang siyete sa butas ng piniling banda matapos maipasok ang isa hanggang anim na bola. Sa larong ito, kailangang matuto kang manuhin ang bola upang lumapit sa puwesto malapit sa iyong banda.

Ø Nine Ball

Ang Nine Ball ang pinakapaboritong laruin ng mga mahilig magsugal. Mabilis kasi ang pera dito at mabilis lang din ang larong ito. Sa simula, nakaayos ang bola sa isang diamond-position na ang ika-siyam na bola ang nasa gitna at ang uno ang nasa apex. Layuning maipasok ang bola mula sa pagkakasunod-sunod hanggang sa nuwebe. Kung iyong naipasok ang nuwebe sa unang sargo pa lamang, panalo ka. Kaya’t sa larong ito, ang sargo ang pinaka-importante.

Ang isang sesyon ay binubuo ng dalawampu’t-isang laro at ang unang makalabing-isa ang panalo. Ang larong ito ay may isang patakaran na nakapagpapasabik sa mga manlalaro. Kung hindi mo matamaan ang iyong tinitirang bola o hindi mo ito naihulog sa butas, ang tira ay mapupunta sa kalaban at maaari niya itong ipuwesto saan mang panig ng mesa.

Mayroon ding dalawang paraan ng paglalaro sa Nine-Ball. Ang Hit-the-Ball at ang One-Shot Shoot-Out. Bago magsimula ang laban ay pipili ang dalawang kalahok kung ano ang kanilang magiging laro sa dalawa. Sa Hit-the-Ball, kailangan kang may tamaang bola palagi maihulog mo man ito sa butas o hindi. Sa One-Shot Shoot-Out naman, maaari mong tirahin ang pato nang walang tinatamaang bola at hindi nagkakamit ng penalty. Dahil dito’y mas maaari mong pahirapan ang iyong kalaban sa pamamagitan ng pagpuwesto ng pato sa isang mahirap na lugar.

LAYUNIN

Sa paglaganap ng larong bilyar partikular na ang Nine-ball sa Kamaynilaan, ginawa ko ang pagsasaliksik na ito na may sumusunod na layunin:

Maipakita ang kakaibang karisma ng Nine-Ball upang maging isang patok na laro sa kasalukuyan.
Maipakita ang pagkakaiba nito sa ibang larong pool at linawin ang naging mga miskonsepto nito kontra sa bilyar na mas popular na salitang ginagamit.
Maipakita ang mga jargon o sariling bokabularyo na ginagamit sa paglalaro nito na masasalamin ang tatak-Pilipino.
Mabatid ang naging papel ng ating kultura sa mga pagbabagong nangyari sa larong ito at maipakita ang implikasyon ng nito sa mga kabataan.
Maipakita ang mga pagbabago sa larong bilyar mula noon hanggang ngayon.

TEORETIKAL NA BALANGKAS

Ang Nine-Ball ay isa sa mga larong Pool na kinahuhumalingan ng mga Pilipino magmula pa noon hanggang ngayon. Ang larong ito ay kilalang-kilala at nilalaro sa buong mundo. Mayroon ngang mga paligsahang isinasagawa taon-taon para lang sa larong Nine-Ball. Bagama’t pang internasyonal na ang larong ito, mayroon pa ring sariling lenggwahe na ginagamit ang mga Pilipinong manlalaro nito na binubuo ng mga bagong salita na kadalasan mong maririnig sa kanto-kanto. Sa aspetong kultural naman, ang mga larong pool partikular na ang Nine-Ball ay nagdadaan na sa pagbabago. Masasabing muling nabubuhay at sumisikat ang larong ito sa panahon natin ngayon dahil na rin sa lumalaganap na bagong kulturang popular. Ang imahe ng mga bilyaran o poolrooms ay unti-unti ring nagbabago dahil sa modernisasyon na kaakibat na rin ng pag-unlad ng teknolohiya hindi lang sa ating bansa kundi lalo na sa buong mundo. Kasama na sa mga pagbabagong ito ang lalong pagkalat ng mga bilyaran saan mang panig ng Pilipinas.

DEPINISYON NG MGA TERMINO

Poolrooms – bilyaran

Jargon – sariling lenggwahe na ginagamit

Banda – rail or kick shot

Butas - pocket

Daya - to cheat (as in cheating the pocket)

Doblete - bank shot

Hatak - draw

Karga - English (see also pektus)

Kontra - reverse english/sidespin

Kurida - follow

Makapal - thick hit

Mesa - table

One ball - a combination that's dead on

Parehas - playing even, no handicap

Partida - handicap

Pasunod - follow-shot

Placing - safety/defensive shot; sa larong bilyar, ito ang pagpuwesto ng maganda sa isang pato.

Pektus - generally refers to sidespin, but may specifically refer to running english

Prepare - position/shape for the next shot

Puro - on the hill

Saltik - stun draw

Sargo - break shot

Singsing - ferrule

Sputnik - force follow

Tako - cue stick

Tampal - stun

Tapyok - miscue

Tirador - may refer to a hustler, a money player, or a very good player

Tisa – chalk

Pato/Pamato – cue ball

Tako – stick

Tisa – chalk

Tiririt – bridge

Bola

Corner pocket/side pocket

Corner Ball

Rack

Tumbok/Tinumbok - inaasinta

Sablay – mintis

Pina – tira sa edge

Balikatan – torneo, laban ng Pilipino versus dayuhan

Benta – give away na tira; tsansang manalo

*Maaaring tingnan ang mga terminong Ingles sa Appendix B

METODOLOHIYA

Pagsasaliksik

Sa pamamagitan ng mga nakalap na artikulo sa mga nakaraang peryodikal at sa mga librong nailathala tungkol sa kultura sa loob ng mga poolrooms, maaari kong makumpara ito sa mga bilyaran sa ngayon. At mula dito’y maitatala ko ang mga pagbabagong nangyari mula noon hanggang ngayon. At ang mga pagsusuring nakalap ay maaaring idugtong sa kulturang popular sa ating kasalukuyang panahon. Mula din sa mga artikulong nailathala ay maaaring makita ang implikasyon ng laro sa mga kabataan sa kasalukuyan.

Pagsusuring Intertekstuwal:

Ang mga nakuhang maikling kwento tungkol sa isports na bilyar at sa mga bilyaran ay nagsasalamin hindi lamang sa kultura ng isports na ito ngunit pati na rin sa ating pagka-Pilipino. Maaari kong gamitin ang mga nakalap na materiyal upang maipakita ang relasyon ng sikat na isports na ito sa ating mga Pilipino—kung bakit ito patok na patok lalo na sa lupon ng mga taong tinuturing natin na masa.

Sa pamamagitan din ng isang librong nakuha ko, maaari kong maipakita kung ano nga ba ang kaibahan ng nine-ball sa iba pang larong pool at kung bakit mas kilala at mas nilalaro ito kumpara sa iba pang larong poo.

Nais ko din suriin ang mga nakalap na jargon ng larong bilyar at ihalintulad ito sa mga nauusong salitang kanto ng mga kabataang Pilipino.

SAKLAW NG PAG-AARAL

Nais ilimita ng mananaliksik ang pag-aaral sa larong Nine-Ball sapagkat ito ang pinakasikat na laro dito sa Pilipinas sa kasalukuyan. Mas maraming nakakakilala at nakakaalam ng paglalaro nito kaya mas madaling iugnay ito sa ating kultura. Pinili din ng mananaliksik na huwag nang talakayin ang carom at snooker sapagkat hindi naman ito masyadong sikat sa ating bansa. Ang iba pang larong pool na tulad ng 14:1 Continuous Ball, Eight Ball, One Pocket, etc. ay tinalakay ng pahapyaw upang maikumpara sa Nine-Ball.

KAGYAT NA PAGSUSURI

Bilyar: Noon at Ngayon

Ang mga larong pool o pocket billiards na kinabibilangan ng Nine-Ball ay nagdadaan sa isang pagbabago nitong mga nakaraang taon. Kung ating babalikan, magmula pa sa Amerika, ang bansang nagdala sa atin ng larong ito, ang mga poolrooms (lugar kung saan isinasagawa ang paglalaro) ay kadalasang kaakibat ng masasamang imahe. Ayon nga kay Ned Polsky (1967), bumagsak ang kasikatan ng larong ito dahil sa patuloy na kaugnayan ng mga poolrooms sa mga sugarol, criminal, at mga lasenggo. Kadalasan kasi, doon nakakahuhuli ang mga kapulisan ng mga kriminal noong araw. Kaya’t ang mga magulang ay hindi pinahihintulutan ang kanilang mga anak na lumapit sa mga lugar na malapit dito. Kaya dati, tahasang kinokondena ang mga establisyimento na may mga bilyaran. Ayon muli kay Polsky (1967), ang mga poolroom ay naging isang lugar kung saan nabuo ang isang subculture na puros lalaki. Bihira ka lamang makakakita ng mga babae sa mga lugar na nasabi. Kaya’t bihira lamang ang naging mga manlalarong babae sa bilyar.

Sa Pilipinas naman, tulad ng sa Amerika, ang bilyar ay nagkaroon din ng hindi gaano kagandang imahe. Ayon nga sa isang artikulo ni Orbeta (2000), noong mga 1920s hanggang 1930s, ang larong alam ng mga kalalakihan ay fencing, golf, o tennis na eksklusibo rin sa mga mayayaman sa mga klab at hotel. Nang mauso ang bilyar ay nagkaroon ng pampalipas oras ang mga kanto boys dahil magkaroon lang ng mesa at pitsa sa kanto ay pwede na itong laruin at pagpustahan.

Ito rin marahil ang isang dahilan kung bakit ang larong bilyar ay para lang sa mga kalalakihan: ang bilyar ay larong haragan, hindi ng “mayuyuming” dalagang Pilipina.

Dahil dito ang bilyar ay naging tatak na ng mga kanto boys, mga estudyanteng pumapalya sa kanilang mga klase, at mga binatilyong nagtatrabaho sa mga bilyaran. Ito ay naging isang larong pangmasa. Tulad din sa Amerika, ang mga larong bilyar lalong-lalo na ang Nine-ball ay naging isang paboriyong sugal ng mga Pilipino kahit na mga kabataan. Ayon kay Efren “Bata” Reyes (2001), sa isa niyang interbyu sa pahayagang Kabayan:

“Magagaling maglaro ng bilyar ang Pinoy dahil sa pustahan. Because Filipinos like to gamble and play for money. They don’t practice. The practice is gambling. A lot of pool players don’t have jobs. Their job is playing pool.”

Ngunit sa ngayon, ang mga larong nasa hanay na ng bilyar ay unti-unti nang nagbabago ng imahe. Ayon nga kay Balboa (1990), maraming mga salik ang tumutulong upang mabago ang larong ito. Una na dito ang pagsikat ng mga magagaling na manlalaro tulad ni Efren ‘Bata’ Reyes, na lalong nagpasikat ng larong Nine-ball, ni Francisco ‘Django’ Bustamante at marami pang iba. Sa pagsikat nila, mas tumaas ang tingin sa larong ito mula sa pagiging larong kanto. Marami na ding naitayong mga bagong bilyaran na may modernong pasilidad kung saan mga propesyonal at mayayamang tao na ang kadalasang naglalaro. Dahil dito, nabigyan ang laro ng mas magandang pangalan. Ang mga pagbabago at pag-unlad na ito ng mga palaruan ay dulot na rin ng modernisasyon at patuloy na pag-unlad ng teknolohiya.

Bagama’t hindi pa rin tuluyang maiaalis ang mga bilyaran sa kanto-kanto at ang patuloy na pustahan o sugal na nangyayari dito, marami na ring mga kabataan ang nahuhumaling dito kahit na mga kababaihan. Kaya’t patuloy ang pagtatalo kung makabubuti nga ba ang paglalaro nito sa mga kabataan.

Sa isang artikulong inilathala sa pahayagang Kabayan, mismong tinig ng mga kabataan ang nagsasabi ng implikasyon ng larong bilyar sa kanila. Marami sa kanila ang pumapabor sa isports na ito. Kung susumahin, para sa kanila, ang isports na ito ay makasasama kung ito ay aabusuhin o gagawing prayoridad, ngunit maganda itong gawing libangan at pampalipas-oras. Sa tamang pagdadala ng sarili at pagbabalanse ng oras, mas ikasisiya ang bilyar bilang isports na humahasa ng isip at kakayahan.

Ang magagandang opinyon na ito ay nagdudulot ng mas magandang epekto sa imahe ng laro sapagkat sa ngayon, hindi na lamang tambay sa kanto ang makikitang naglalaro kundi pati na rin mga kabataang responsable at may kakayahan. Kaya’t kung iyo ring mapapansin, hindi na lang puros kalalakihan ang naglalaro nito, dumadami na rin ang kababaihan. Isang senyales din ng patuloy na paglawak ng laro.

Mga Kwentong Bilyaran

Ang unang kwentong aking nakuha ay may pamagat na Bilyar at Pag-ibig ni Levi Gen Pabalan (1999). Sa unang kwento pa lamang na ito ay makikita na natin ang talagang pagkahumaling ng mga Pilipino sa larong bilyar. Sabi nga dito, ito lamang ang nag-iisang libangan ng mga lalaki sa Aplaya—ang lugar na pinagganapan ng kwento. Nasabi sa kwento na puro lalaking may edad ang naglalaro dito. Ito ay pagpapakita lamang ng nabubuong subculture ng mga kalalakihan sa isang bilyaran na nabanggit ko kanina. Ipinapakita din dito na ang larong bilyar ay tunay ngang naging isang larong pangsugal. Nasabi kasi sa kwento na:

“Noong una’y puro beer at softdrinks lang ang pustahan doon ng mga lalaki, pero nang magsigaling na ang mga ito, naging pera na.”

Dahil dito, matatanto mo na kaagad ang tunay ngang pagkahilig ng mga Pilipino sa sugal, nasabi pa nga na ang taga-pamahala na si Mang Popoy ay nagustuhan ang mga pagpupustahan iyon dahil may diyes porsiyento siya sa pustahan. Kaya naman pala hindi na nawala ang sugal, kahit ang mga may-ari ay pinagkakakitaan ito. At sa loob ng bilyaran na iyon ni Mang Popoy ay nangyayari ang ibang interaksyon ng mga manlalaro. Mababanaag ang hilig ng mga Pilipino sa pakikisalamuha, pakikilahok at pakikisama. Nasabi din na ang bilyarang iyon ay naging isang pugad ng tsismisan sa nayon, at tsismisan hindi ng mga babae kundi ng mga kalalakihan! At sa huli’y ang bilyaran pa ring iyon ay naging lugar upang magharap ang dalawang lalaki upang pagdesisyunan ang mga bagay-bagay tungkol sa kanilang anak na nagtanan. Hindi ba’t kamangha-mangha kung paanong umiikot ang mundo ng mga taga-Aplaya sa isang bilyaran? Ito ay pagpapatunay din na ang larong ito ay sadyang malapit sa puso ng mga Pilipino lalo na sa masa.

Ang sumunod naming kwento ay pinamagatang Reyna ng Bilyar, isa itong maikling nobela ni Virgilio Blones (2002). Kung ang naunang kwento ay nagsasalamin ng stereotype na konsepto ng mga bilyaran, ang kwento naman na ito ay nagbubukas ng modernong pagtingin dito. Unang-una pa lamang ay dahil isang babae ang bida dito. Hindi ba’t nasabi na dati-rati’y bihira ang mga kababaihang naglalaro sa mga bilyaran? Ngunit dito’y makikitang karamihan ng mga hustler o tirador na nabanggit ay kababaihan. Bilang panimula, mababasa muna dito kung paano natutong magbilyar si Liz—ang bida sa kwento. Inisa-isa rito ang mga pangunahing pamamaraan ng laro tulad ng pag-aayos ng bola kung saan ang Uno, Dos at Tres ay sa tatlong sulok ng trayanggulo pero ang nakaharap sa unang titira ay ang Uno. Sa bilyar, kailangang tamaan ng bato ang bolang tinitira at kung hindi ay bad shot, sauli kung may naihulog at kung gusto ng kalaban na i-spot, ilalagay rito sa pinanggalingan ng Uno at titirahin ng kalaban. Ipinapakita din dito kung paanong nakakahumaling talaga ang laro sapagkat kung iisipin, kinakailangan talaga ng matalas na isip at tuloy-tuloy na pagsasanay upang maging magaling sa bilyar, bagay na ipinakita ng bida sa kwento. Ngunit, muli-muli pa’y masasabing hindi talaga mahihiwalay ang bilyar sa pustahan sapagkat sa kwentong ito ay hindi lang ang mismong manlalaro ang nagpupustahan, kahit ang mga manonood. Sabi nga:

“Parang sabungan kung minsan na ang meron ay nagpupustahan din.”

Sabagay, sa laki nga naman ng kinikita sa mga pusta, sabi nga ni Ruben, ang lalaking laging kasama ni Liz:

“Sabi ko sa’yo, magkakahanap-buhay tayo. Masama pa ba iyang tig-P300 tayo?”

Talagang maaakit ka ngang pumusta at makipaglaban lalo na kung alam mong ikaw ay may kakayahan. At nang nakilala si Liz sa kagalingan niyang magbilyar, siya ay naimbitahan nang maglaro sa isang kompetisyon, at televised pa! Kung ihahalintulad mo ito sa realidad, ay totoo ngang mayroon nang mga ganitong kompetisyon. Dahil dito’y papasok na sa iyong pag-iisip na ang bilyar ay hindi na isang basta-basta larong kanto dahil nakikilala na rin ito bilang isang karangal-rangal na isports. At kung iyong mapapansin pa na ang palaging nilalaro sa kwento ay ang Nine-ball.

Ang Nine-ball Bilang Isang Natatanging Larong Pool

Ang larong bilyar o billiards ay isang malawak na paksa. Ito ay nahahati sa tatlong laro, ang Pool, ang Carom at ang Snooker. At ang Pool naman na nilalaro sa mesang may anim na butas o kilala sa katawagang pocket billiard table ay nahahati rin sa iba’t-ibang laro. Mayroong 14:1 Continuous Ball o Fifteen Ball Pool, ang One Pocket, ang Eight Ball, ang Seven Ball at syempre ang Nine Ball (para sa pamamaraan ng paglalaro ng bawat isa, maaaring balikan ang seksyong Sarbey ng Kaugnay Na Pag-aaral).

Sa lahat sa kanila, ang napili kong paksain ay ang Nine-Ball na mas tanyag sa lahat sa kanila sa Pilipinas. Kung kilala mo si Efren ‘Bata’ Reyes, siguradong alam mo o narinig na ang Nine Ball dahil siya ang nagpasikat sa larong ito. Dahil na rin siguro nakakabit ang pangalan ni Reyes sa larong ito kaya mas madalas itong laruin lalo na ng mga kabataang umiidolo sa kanya. Bukod pa dito, ayon kay Steve Mizerack(1982):

“Of all the games played on a pool table, Nine-ball is the number one money game. It’s fast and furious—money exchanges hands very quickly—so it’s a game that all pool hustler prefer.”

Ayon sa kanya, mas nakakasabik gawing sugal ang larong Nine-ball dahil mas matakaw ito sa pera. At dahil mas kinatutuwaan ng mga Pinoy ang sugal, talagang pumapatok ito sa atin. Kung ikukumpara din kasi ito sa iba pang larong pool, mabilis lamang laruin ang larong Nine Ball, kung masuwerte ang manlalaro at naihulog niya kaagad ang pang-siyam na bola sa butas sa unang tira pa lamang, mas nakakaluno ito sa kalaban, mas malakas ang asaran, mas nakakatuwa! Ayon muli kay Mizerack (1982):

“One reason nine ball is a favorite of hustlers is that they can easily disguise themselves to look a little bit like bad players, until they get the bet up to a substantial sum.”

Kaya’t dahil dito ay mas lumalaki ang maaaring makuhang pera sa pagtaya sa larong ito.

Mayroon ding dagdag na patakaran ang larong ito na lalong nagbibigay ng pananabik sa manlalaro. Ito ay kung hindi mo nahulog sa butas ang inaasintang bola o kaya ay hindi mo ito natamaan, maaaring ilagay ng iyong kalaban ang pato sa kahit saan mang parte ng mesa. Hindi ba’t mas lalo itong nakapagbibigay ng saya?

Ang Nine Ball ay mayroon ding dalawang klase ng paglalaro, ang Hit the Ball at ang One-shot Shoot-Out (para sa pagkakaiba, tingnan na lamang ang sarbey ng kaugnay na pag-aaral).

“Big bettors tend to prefer ‘One-Shot Shoot-Out,’ which provides more protection and greater defense. Smaller bettors, those who play for $5 or $10, generally like Hit the Ball, which is more exciting because you never know where the balls will wind up.”

Ilan lamang ito sa mga dahilan kung bakit sobrang nakakahiligan ng mga manlalarong Pilipino ang Nine Ball. Ito kasi ay kapana-panabik, kahit sino ka man, maging gaano ka man kagaling ay maaari mong pagkakitaan ang laro.

Mga Lenggwahe ng Bilyar

Dahil ang bilyar ay sobra nang kinahiligan ng mga Pilipino at naging bahagi na ng mahabang listahan ng mga libangang pumapatok sa masa, nabahiran na ito ng ating pagka-Pilipino. At ang isa sa mga impluwensiya ng mga Pilipino dito ay ang pamumuo at pagtitipon ng mga bagong katawagang bilyar na tanging tayo lamang ang gumagamit at nakakaalam. At ang mga salitang ito ay may katumbas na ibig-sabihin sa Ingles.

Kung ating babalikan ang Depinisyon ng mga Termino na aking ginawang talaan ng mga jargon sa bilyar, mapapansing karamihan sa mga salitang ginagamit pala sa bilyar ay madalas na rin nating naririnig na ginagamit ng mga kanto boys (malamang dahil ang bilyar ay nag-umpisang sumikat bilang laro ng mga tambay sa kanto). Ang ilan naman ay bahagi na rin ng karaniwang salitang tagalong. Tulad na lamang ng Pato na naririnig na rin nating ginagamit sa piko, ang pektus na katawagan din sa table tennis, ang tampal na sa karaniwang salita ay palo, ang singsing na sinusuot sa kamay, ang makapal, ang karga na ang ibig sabihin ay bitbit, ang banda, ang balikatan, ang batak, parehas, kontra na pagsalungat sa karaniwang salita. Ang lahat ng ito at ang iba pa ay may sariling gamit sa karaniwang salitang Pilipino ngunit nagkakaroon na ng sariling kahulugan sa bilyar. Mahirap nang balikan pa kung paanong nabuo ng mga Pilipino ang ganitong mga salita. Ngunit isa lamang ang alam natin, lahat ng ito ay may bahid ng kulturang Pilipino na nagpapaiba sa bersyon ng dayuhang bansa.

KONGKLUSYON

Mula sa aking mga nasaliksik, ang larong bilyar ay patuloy na nagdadaan sa sinasabi nga nilang renaissance o muling pagkabuhay. Mula sa masamang imahe na nag-ugat pa sa mga Amerikano, unti-unti itong nagbabago ng kulay. Ang dating mga bilyaran na nagsisilbing bahay o kuta ng mga kriminal at kaimoralan sa lipunan ay unti-unting nababago at napapalitan ng mga de-kalidad at modernong mga poolrooms na puro mga mayayaman at mga kilalang tao sa lipunan ang naglalaro. Kung dati’y mga kanto boys lamang ang naglalaro ng bilyar, at puro kalalakihan lamang ang makikita sa mga lugar na ito, ngayo’y marami na ring mga babae ang nahuhumaling at nagiging bihasa sa laro. Ang subculture ng puro kalalakihan sa isang bilyaran ay unti-unti nang nawawala. Tumaas na rin ang tingin ng mga tao sa larong ito lalo na dito sa Pilipinas dahil marami na ring mga Pilipinong manlalaro ang nakapag-uwi ng mga parangal mula sa pakikipaglaban sa ibang bansa tulad nina Efren ‘Bata’ Reyes, Francisco ‘Django’ Bustamante, Jose ‘Amang’ Parica at marami pang iba. Dahil dito’y mas kinagat ng mga Pilipino ang larong ito.

Bagama’t unti-unti nang tumataas ang dangal ng larong ito, hindi pa rin maiaalis ang patuloy na pagkabit ng pangalang bilyar sa sugal. Ito rin ang isa sa mga dahilan kung bakit naging patok na patok ang larong ito sa mga Pilipino. Ang mga Pinoy kasi ay may tatak ng pagiging mahiligin sa sugal, basta napagkakakitaan ay kinakagat natin. Kaya nga isa ang Nine Ball sa pinakapaboritong laruin ng mga Pilipino sa larangan ng isports na bilyar. Sa lahat kasi ng mga larong Pool, sa Nine Ball madaling kikita ng pera. Mabilis kasi itong laruin. Marami rin itong mga karagdagang batas at patakaran sa paglalaro na lalong nagdaragdag ng saya at kasabikan sa laro. Kahit nga ako na hindi talaga naglalaro nito ay nasisiyahang manood nga mga laban dito kahit sa telebisyon lamang o sa laro ng aking mga kaibigan. Dagdag pa ang impluwensiya ni Efren ‘Bata’ Reyes sa larong ito kaya mas lalong nakilala.

Sadyang naging popular na masyado ang bilyar sa ating mga Pilipino kaya nakabuo na rin tayo ng sariling lenggwahe o jargon na ginagamit sa laro. Ang mga bagong katawagang ito ay sariling atin at nagsasalamin sa ating kultura. Madalas mo ngang maririnig ang mga ito bilang salitang kanto na pagdating sa bilyar ay nagkakaroon ng gamit at ibig-sabihin. Sabagay, hindi na ito nakapagtataka dahil ang bilyar nga ay nagmula bilang isang larong kanto. Kung isusuma ko pa nga ang mga kuwentong aking nasuri, mababanaag sa isang bilyaran ang yaman at ganda ng iba’t ibang kaugaliang Pilipino. Ilan dito ang pakikilahok, pakikisama, pakikisalamuha at pakikiisa. Isa rin ito sa mga dahilan kung bakit ang larong bilyar ay maituturing na parte na ng ating komunidad. Kung magpupunta ka nga naman sa mga bilyaran, makikita mo ang mga kalalakihang nagkakaroon ng interaksyon s isa’t-isa. Iba’t ibang usapan ang nabubuo sa buong durasyon ng mga laro, at ito pagkaminsan ay nagbubunga sa magagandang samahan sa kabila ng mga hindi pagkakaintindihang minsang nabubuo din dito. Ang halimbawa ng pangyayaring ito ay makikita sa maikling kwento na aking nasuri, Ang Bilyar at Pag-ibig.

Isang popular na isports ang bilyar dahil halos bawat distrito ay kakikitaan ng mga bilyaran. May dagdag pa ngayon itong mga KTV o karaoke bar at videoke bar. Di ito tulad ng tennis, fencing, swimming, scuba diving, hand gliding, mountain climbing na kaya lang sustinehan ng mga nakaaangat sa lipunan. Ang bilyar ay tunay na pangmasa at tiyak na tatangkilikin ng masang Pilipino.

BIBLIOGRAPHY

Balboa, Emilio. From Dives to Fancy Parlors. Sunday Times Magazine. 20 May 1990: 11-13

Blones, Virgilio C. Reyna ng Bilyar. Liwayway. 29 Jul. 2002: 8-9, 21-23, 27-28, 31.

Constantino, Pamela C. Lenggwaheng Pinoy sa Isports na Bilyar. Kabayan. 28 Jun. 2002: 8

Covar, Prospero R. Larangan : seminal essays on Philippine culture. Manila : NCCA, c1998.

Culin, Stewart. Philippine Games. American Anthropologist New Series. 1900: 643-656. Games Museum. 28 Jun. 2001. http://gamesmuseum.

uwaterloo.ca/Archive/Culin/Philippine1900/

Enriquez, Virgilio G. Filipino pschology in the third world. Quezon City : Philippine Psychology Research House, 1977.

Esguerra, Christian V. Are There More Billiard Halls Now than Basketball Courts. Philippine Daily Inquirer. 4 Jun. 2000: 18

Mizerack, Steve. Steve Mizerak's Pocket Billiards, Tips, and Trick Shots. Chicago : Contemporary Books, 1982.

Orbeta, Joseph. Bilyar. Kabayan. 26 Aug. 2000: C4

Pabalan, Levi Gen. Bilyar at Pag-ibig. Liwayway. 5 Jul. 1999: 36-37, 41-42

Polsky, Ned. Hustlers, Beats, and Others. Chicago : Aldine, [c1967]

Shamos, Mike. A Brief History of the Noble Game of Billiards. BCA-Pool. Billiard Congress of America. http://www.bca-pool.com/aboutus/history/

start.shtml

Makabubuti ba ang para sa Kabataan ang Pagbibilyar? Kabayan. 17 Apr. 2001: B2

The History of the Sport. Thurston-games. Thurston. http://www.thurston-games.co.uk/Pages/SnookerHistory.html

Filipino Pool Terms Glossary. Easy Pool Tutor. http://www.easypooltutor.

com/glossary-cat-8.html

The Banque. Playin’ Pool. Banque Country Western. 25 July 2005. AB Doughty. http://www.banquecountrywestern.com/lingo.html

So You Wanna Learn To Shoot Pool? So You Wanna. 2004. Intermix Network. http://www.soyouwanna.com/site/syws/shootpool/shootpool2.html

DARNA!

2005-10-26T21:46:00.000+08:00

Kilala si Darna sa kanyang pulang sexy na damit at paglunok ng bato. Dala na rin ng pantaserye, pinatatag na ito bilang isang recurring cultural icon ng bansa, dahil siya na lang siguro ang babaeng superhero ng ating bayan. Tiningnan ni Vicky Leomo sa peninismong pananaw si Darna.

“Si Darna at ang Babaeng Tunay”:ANG PAGSUSURI SA KARAKTER NI DARNA BILANG REPLEKSIYON NG MGA KABABAIHAN SA LIPUNAN

ni: Victoria Nastassa M. Leomo

INTRODUKSIYON

Sa panahon ngayon, wala na yatang tatalo sa kasikatan ni Darna. Halos lahat ng kabataan ay pamilyar sa pantaseryeng pinapalabas ngayon ng GMA 7 tuwing gabi. Nakakatuwa ngang isipin na hindi lamang mga kabataan ang sumusubaybay dito kundi ilan din sa mga matatanda na sinasama pa ito sa kanilang iskedyul bago matulog.

Ang hindi alam ng nakararami, ibang-iba ang bersiyon na ito ng GMA sa tunay at orihinal na Darna na nilikha ni Mars Ravelo at inilunsad niya sa Komiks noong 1950. Maraming pinagkaiba ang mga karakter ngayon sa tunay na Darna. Halimbawa ay ang karakter na si Molekula na ginagampanan ngayon ni Cristine Reyes sa pantaseryeng Darna ng GMA 7, ay wala sa orihinal na bersiyon.

Pero kahit ibang-iba na itong bersiyon na ito, patuloy pa ring tinatangkilik ng mga Pilipino ang karakter na si Darna. Sa katunayan ay kumikita ang mga maliliit na negosyante sa pagbebenta ng mga teks o posters ni Angel Locsin na siyang gumaganap dito sa pinakabagong Darna. Kumikita lalo ang GMA 7 sa kanilang matagumpay na palabas sa kanilang primetime programming.

Ano nga ba ang agimat ni Darna kung kaya ganito na lang ang kamandag niya sa mga Pinoy? Marahil ay malaki sa kaniyang hindi mapantayang tagumpay ay dulot ng kaniyang kaaya-ayang kaanyuan. Sino nga ba ang hindi gustong panoorin ang napakaseksing si Angel Locsin na nakasuot lamang ng maikling saplot? Kahit siguro ang mga babae na naiinggit sa kaniya ay mag-uusisa para lamang malaman kung ano nga bang meron kay Angel Locsin at sa iba pang mga gumanap na Darna kung kaya nakakaakit ito ng mga manonood at libu-libong tagahanga.

Ngunit dahil na rin sa kasikatan na ito at sa dinudulot ni Darnang kasabikan sa mga kalalakihan, praktikal na isipin lalo na sa mga magulang kung ano nga ba ang naidudulot nitong si Darna sa ating lipunan at sa ating pagtingin sa mga kababaihan? Maganda ba ito katulad ng mga magagandang asal na itinataguyod ng kuwento ni Darna? O ipinapalabas lang ba ito ng mga lumikha ng Darna para tumaba ang kanilang mga bulsa?

TESIS NA PANGUNGUSAP

Suriin ang karakter ni Darna bilang repleksiyon ng mga kababaihan sa lipunan gamit ang peministang pagsusuri sa konteksto ng panitikan.

SARBEY NG KUGNAY NA PAG-AARAL

Darna

Noong 1947, sinulat ni Mars Ravelo ang isang superwoman na pinangalanan niyang Varga. Una niyang inilunsad ito sa Bulaklak Magazine Tomo 4, Bilang 2 (petsa Hulyo 23, 1947). Pagkatapos ng paglulunsad na ito, si Varga ay naging kilala sa mga mambabasa ng iba’t ibang edad sa kung saan-saang lupalop ng bansa. Sa katunayan, liban sa kaniyang pangalan, si Varga at si Darna ay iisa. Siya ay tagapagtanggol ng naapi, kalaban ng mga ordinaryong masasamang-loob at ng mga mala-engkantong nilalang na may kakaibang kapangyarihan tulad niya.

Ngunit ang pangalang “Varga” ay pag-aari ng Bulaklak magazine. Kaya noong umalis si Mars Ravelo sa Bulaklak noong 1949, ang nilikha niyang si Varga ay naiwan dito. Pero sa kaniyang paglipat sa Pilipino Komiks, isinama niya ang buong konsepto ng karakter na kaniyang nilikha.

Noong May 13, 1950, inilunsad muli ni Mars Ravelo ang kaniyang tanyag na komiks. Dito na nakumpleto si Darna-ang parang Amazonang mandirigma na galing sa Planetang Marte. Inatasan ni Mars Ravelo ang mahusay na si Nestor Redondo para iguhit ang kaniyang nilikha.

Ang unang pakikipagsapalaran ni Darna ay naiguhit sa Pilipino Komiks Bilang 77. Sa tomong ito, siya ay nakikipaglaban sa babaeng ahas na si Valentina, ang kaniyang pangunahing kalaban. Dahil dito, tumaas ang benta ng Pilipino Komiks. Biglang sumikat si Darna sa mga Pilipinong tumtangkilik ng komiks.

Dahil nga sa katanyagan ni Darna, maraming magagaling at tanyag na mangguguhit ang tumulong upang mabuo ang mga komiks na mababasa ngayon. Katulad ng nasabi, isa sa mga naunang gumuhit ng Darna ay si Nestor P. Redondo. Meron siyang istilo na nagbago ng anyo ng Pinoy Komiks dahil gumgamit siya ng maartisitikong pagguhit na hindi sinasakripisyo ang payak na panlasa ng mga mambabasa. Kasama din niya si Jim M. Hernandez na gumuhit para kay Mars Ravelo sa Kenkoy Komiks ng Darna at ang Babaing Impakta. Bukod sa kanila, kasama din nila sina Carlo J. Caparas at Ben Maniclang na nagdagdag pa sa ganda ng mga Darna Komiks.

Ang pinakabagong karagdagan sa mga komiks na ito ay ang “Mars Ravelo’s DARNA” noong 2003 ng Mango Comics. Ito ay pinatnubayan ni Hugo Yonzon at iginuhit ni Gilbert Monsanto. Humingi sila ng pahintulot sa pamilya ng orihinal na lumikha nitong komiks na ito na si Mars Ravelo. Tatlo ang tomo nito at hindi katulad ng lumang bersiyon, ang istorya nito ay nakasulat sa Ingles. Nagsimula ito mula sa pinanggalingan ni Darna hanggang sa magapi niya ang Reyna ng mga ahas na si Darna. (Nakalakip dito ang listahan ng mga Komiks bilang “Apendiks A”)

Noong May 31, 1951, natunghayan ng mga Pilipino ang paglipad ni Darna sa pelikulang “DARNA” ng Royal Films sa direksyon ni Fernando Poe. Si Rosa Del Rosario ang gumanap bilang Darna, Si Cristina Aragon Bilang Valentina, habang si Mila Nimpa naman ang aktres na gumanap kay Narda. Halatang-halata na kinagiliwan ito ng mga Pinoy dahil kumita ito ng malaki sa takilya.

Wala na ngang titigil kay Darna pagkatapos nito. Maraming pelikula tungkol kay Darna ang nilikha at ipinalabas. Halos lahat sila ay ginanapan ng pinakakamalalaking bituwin. Patunay ito na hindi mapagsawaan ng mga Pilipino si Darna at ang kaniyang mahiwagang bato.

Labing-apat ang mga pelikula na ginawa tungkol kay Darna. (Makikita sa Apendiks “B” ang buong listahan ng mga pelikula na nalikha tungkol kay Darna.) Ang isa sa mga pinaka-una dito ay ipinalabas noong Ika-15 ng Agosto, 1952 ng Royal Films. Ang “DARNA AT ANG BABAING LAWIN” ay nabuo sa direksyon ni Carlos Vander Toloso. Ito ang pangalawang Darna na ginampanan ni Rosa Del Rosario. Si Elvira Reyes ang gumanap sa Babaing lawin, at si Mila Nimpa naman bilang Narda. Ang kapatid ni Darna na si Ding ay ginampanan ni Manuel Ubaldo.

Ang “SI DARNA AT ANG IMPAKTA“ ay ipinalabas ng PPI noong ika-27 ng Hunyo, 1963. Ito ay nabuo sa direksiyon ni Danilo Santiago. Si Liza Moreno ang gumanap bilang Darna, si Gina Alonzo bilang Roma, at si Paquito Salcedo ang impakta. Kasama din nila sa pelikulang ito si Jose Padilla Jr .

Inilunsad ng Tagalog Ilang-ilang Productions noong ika-12 ng Agosto, 1963 ang ”ISPUTNIK VS. DARNA” sa direksyon ni Natoy Catindig. Si Liza Moreno ng gumanap ng papel ni Darna at si Nida Blanca ang karibal niyang si Sputnik. Kasama nila dito sina Tony Ferrer at Dencio Padilla.

Sa “DARNA AT ANG BABAING TUOD” na ipinalabas ng Premiere Productions noong ika-14 ng Abril, 1965, si Darna ay ginampanan ni Eva Montes. Si Gina Alonzo naman ang gumanap bilang Lucila. Kasama nila dito sina Anita Linda, Ruben Rustia, Tito Galla, Nancy Roman at Coney Angeles na gumanap ng Narda . Ito ay nabuo sa direksiyon ni Cirio H. Santiago.

Ang Vera Perez Productions ay lumikha din ng sarili nilang pelikula na pinamagatang “DARNA AT ANG PLANETMAN” noong ika-18 ng Enero, 1969 sa direksiyon ni Marcelino Navarro. Si Gina Pareno ang unang gumanap bilang Darna at Daria, ang kaniyang pangalawang personalidad liban pa kay Narda na ginanapan ni Gina Alajar. Si Boy Alajar ang gumanap ng kaniyang kapatid na si Ding. Kasama nila sa pelikulang ito sina Bella Flores at Vic Vargas.

Ang “LIPAD, DARNA, LIPAD!” ang unang Darna na ginampanan ni Vilma Santos. Ito ay ipinalabas noong Marso 23, 1973 ng Sine Pilipino sa diresyon nina Maning Borlaza, Elwood Perez at Joey Gosiengfiao. Ito ang unang pelikula na iisa lang ang gumanap bilang Darna at Narda. Ang kapatid ng ating bida ay si Ding na ginampanan ni Angelito, si Gloria Romero ang Impakta, habang si Celia Rodriguez naman ang gumanap sa kaniyang ultimong kalaban na si Valentina. Ang Babaing Lawin ay ginampanan ni Liza Lorena. Kasama nila dito si Ernie Garcia.

Ang “LIPAD, DARNA, LIPAD!” ay ang sinasabing Silver Age Version ng Darna. Ito ay dahil maraming pagbabago kumpara sa orihinal na pelikulang ipinalabas noong 1951 ang sinimulan nito. Itong mga pagbabagong ito ang magsisilbing batayan ng pelikulang inilunsad pagkatapos nito.

Sa Silver Age Version na ito, mapupulot ni Narda ang bato matapos niyang masilayan ang pagbagsak ng bulalakaw sa tabi ng kanilang bahay. Malalaman niya na ang bato ay nakapagbibigay sa kaniya ng kapangyarihan at siya ay magbabago ng anyo patungo kay Darna. Ito ang unang pelikula na si Darna at Narda ay iisang tao lamang. Sa ibang pelikula, ibang entidad si Narda kay Darna. Sa bersiyong ito, si Narda at si Ding lang ang may alam ng tunay na pagkatao ni Darna. Dito din sa bersiyong ito, si Darna ay hindi galing sa planetang Marte. Siya ay sugo ng mabubuting pwersa ng mundo. Dito rin nagsimula ang sikat na katagang “Ding ang bato, dali!” na hindi matatagpuan sa mga komiks.

Pagkatapos nito, ang pinakasikat na Darna, si Vilma Santos, ay gumanap pa sa tatlong pelikula. Ito ay ang DARNA AND THE GIANTS (1973 TIIP), DARNA VS. THE PLANETWOMEN (1975, TIIP) at ang DARNA AT DING (D’Wonder Films, 1980). Kahit hindi niya kasing-ganda ang orihinal na Pilipino-Amerikan na aktres na si Rosa Del Rosario, maraming nagsasabi na natumbasan niya naman ito sa kaniyang galing at bisang umarte.

Noong Marso 1979, inilunsad ng Regal films ang “DARNA KUNO?” sa direksiyon ni Luciano B. Carlos. Sa nakatutuwang bersiyon na ito, si Dolphy ang gumanap bilang Darna. Kasama niya dito ang mga bituwin na sina Lotis Key, Marissa Delgado, Brenda Del Rio, Celia Rodriguez, Ruel Vernal at Bella Flores .

Noong Hunyo 15, 1979 inilunsad ng MBM productions ang “BIRA, DARNA, BIRA!” sa direksyon ni Tito Sanchez. Si Rio Locsin ang gumanap ng Darna at Narda. Si Romnick naman ang gumanap bilang Ding. Kasama nila sina Moody Diaz, Rex Cortes at Ruel Vernal.

Ang Viva Films ay gumawa din ng kanilang bersiyon na pinamagatang DARNA. Ito ay nabuo sa direksiyon ng kilalang director na si Joel Lamangan. Si Nanette Medved si Darna at Narda, si Pilar Pilapil ang gumanap bilang Valentina, si Bing Loyzaga ang Impakta at si Edu Manzano ang arkeolohistang si Dominico Lipolico na magiging demonyo. Kasama din dito si Ton Ton Gutierez bilang George, ang lalaking magpapatibok ng puso ni Narda. Katulad ng maraming Darna movies, malaki ang kinita nito nang ipinalabas noong Pasko ng 1991.

Si Anjanette Abayari naman ang gumanap bilang Darna sa pelikulang “DARNA ANG PAGBABALIK!” noong Hunyo 9, 1994 (Viva Films). Ito ay nabuo sa direksiyon ng isa pang tanyag na director na si Peque Gallaga at Lore Reyes. Si Pillita Corales ang gumanap sa taong-ahas na si Valentina at si Lester Llansing naman bilang kapatid niyang si Ding.

Isinadula din ang Darna sa Comics the Ballet na ginampanan ni Liza Macuja noong 1997. Ang “Darna the Ballet” sa CCP noong August 2003 ay ginampanan naman nina Kristine Crame at Kris Belle Paclibar.

Sina Sharon Cuneta (1986) at Regine Velasquez (Disyembre 25, 2004) ang mga nagsiganap sa mga cameo roles ni Darna sa mga pelikula ni Captain Barbell ng Viva Films. Habang si Anjanette Abayari naman ay magpapakita sa pelikulang PEDRO PENDUKO kasama si Janno Gibbs.

Liban sa maraming pelikula na pinagbidahan ng ating bayani, si Darna ay lumabas din sa mga sikat na seryeng pantelebisyon. Kabilang sa mga gumanap ng Darna ay si Lorna Tolentino sa seryeng Darna! The TV Series noong 1977 ng KBS 9. Siya lamang ang natatanging Darna na ang costume ay onepiece.

Noong 2004, pumirma ng kontrata si Hugo Yonzon (pinuno ng Mango Comics, at ang kasalukuyang mayhawak ng lisensya ng “Darna” ) at ang mga pinuno ng GMA Network para gumawa ng Fantaseryeng “Darna” na ipinalabas noong ika-apat ng Abril 2005. Si Angel Locsin, na tinatawag na pinakaseksing Darna ang gumaganap dito sa seryeng ito na patok na patok ngayon sa mga Pilipinong kabataan at matatanda.

Sa dinami-dami ng bersiyon ng Darna, maraming pagkakaiba ang kaniyang orihinal na kuwento sa ibang bersiyon sa pelikula at seryeng pantelebisyon. Pero ang kaniyang orihinal na istorya ay ganito isinasalaysay:

Isang gabi, pinanonood ni Narda ang madilim na kalangitan nang may nakita siyang bulalakaw na nahulog malapit sa kanilang bahay. Lumapit siya rito at nakakita siya ng isang puting bato na galing pala sa planetang Marte at nahasikan ng mahika ng mga mahihiwagang nilalang na nakatira sa planetang ito. Nakaukit sa bato ang katagang “Darna”. Noong narinig niya na may dumarating, isinubo niya ang bato at linunok ito. Bigla siyang nasapian ng parang lumilipad na pakiramdam na tinatahak niya ang kalawakan. Pero bigla din siyang nahimatay. Natagpuan na lamang siya ng kaniyang Lola (na sa Komiks ay hindi pinangalanan) na nakahandusay sa lupa. Binitbit at dinala siya nito sa kanilang tahanan. Nang nagising na si Narda, tinanong niya ito at ikinuwento sa kaniya ng paslit ang nadiskubre niya. Pero nang bigkasin ni Darna ang salitang nakaukit sa bato, bigla siyang nagpalit ng anyo patungo sa mala-amazonang mandirigma: si Darna. Si Darna ay isang magiting na mandirigma ng planetang Martea at si Narda ang napili niya upang kumatawan sa kaniya at ipagtanggol ang mga naapi mula sa mga masasamang-loob.

Maraming pinagkaiba ang tunay na komiks sa bersiyon na alam ng nakararami ngayon. Sa Komiks, si Narda at Darna ay hindi iisang nilalang. Si Narda lamang ang naatasang tumawag sa ating bida. Noong binigkas ni Narda ang nakasulat sa mahiwagang bato, biglang may malakas na pagsabog. Nang humupa na ang usok na galing sa pagsabog, nakita ng Lola at ni Ding ang isang matangkad na Mandirigma na parang nanggaling sa ibang planeta. Sinabi nito na ang kaniyang pakay sa mundo ay mabuti. Pero nag-aalala na sina Ding sa kalagayan ng nawawalang batang si Narda. Sinabi ni Darna na makakabalik din siya pagkatapos nitong bigkasin ang kaniyang pangalan – NARDA!

Mapapansin din sa orihinal na bersiyon na pagkatapos lulunin ni Narda ang mahiwagang bato, hindi niya na ito iluluwa. Mananatili na ito sa kaniyang katawan at bibigkasin niya na lamang ang pangalan ni Darna para dumating ang matapang na mandirigma. Pero katulad ng ating natalakay na, nag-iba ang bersiyon na ito sa mga pelikula at mga serye. Sa mga popular na bersiyon, niluluwa ni Narda ang mahiwagang bato at kailangan niyang alagaan kung saan niya ito ilalagay para hindi mapunta sa kamay ng mga masasamang-loob.

Iba-iba din ang bersiyon sa kaniyang pamilya. Ang kaniyang kapatid na si Ding ay unibersal. Lahat ng komiks, pelikula at seryeng pantelebisyon ay kinikilala si Ding bilang nakababatang kapatid ni Darna. Pero kung sa ibang bersiyon ay alam ni Ding ang entidad ni Darna, sa ibang bersiyon naman, tulad ng serye sa GMA 7, ay hindi niya pa ito nalalaman. Sa 1951 “Darna” pelikula ni Fernando Poe, malalaman parehas ng kaniyang Lola at Ding ang kaniyang sekreto. Ngunit sa ibang bersiyon ay mananatiling lihim ito sa kaniyang Lola.

Kasama sa lahat ng bersiyon ang lola ni Darna na si Isabel. Sa komiks, hindi papangalanan ang Lola. Pero sa “Lipad! Darna, Lipad!” tatawagin siyang Isabel.

Ang nakababatang kapatid-kapatiran niya rin na kinikilala ng marami bilang Iking (mula sa popular na teleserye ng GMA 7) ay hindi rin kasama sa orihinal na bersiyon. Ngunit sa pelikulang “Darna” noong 1992, nandito na itong kapatid nilang ito pero ang tawag sa kaniya ay Dingdong.

Marami pang ibang dinagdag na karakter ang GMA 7 sa kanilang bersiyon ng Darna. Nandito ang mga magulang ni Narda na sina Tatay Mulong, ang kaniyang ama, Ising, ang kaniyang ina at Prospera ang kaniyang tiyahin.

Ang kaniyang ulimong kalaban ay hindi naiiba. Ito ay si Valentina, ang ala-medusang taong ahas na may malaking galit kay Narda. Sa serye ngayon ng GMA 7, si Valentina ay ang mayamang pinsan ni Narda. Pero hindi nagkakaiba-iba ang mga bersiyon sa itsura ni Valentina dahil lagi siyang biniyayaan ng magandang mukha. Sa orihinal na bersiyon, si Valentina ay nanggaling din sa Planetang Marte kung saan nanggaling si Darna. Ngunit dahil sa kaniyang kasakiman, unti-unti niyang nasira ang kapayapaan ng planetang ito hanggang sa napilitang lumipat ang mga naninirahan dito dahil tuluyan na itong nawasak.

Ang iba niya pang kalaban ay sina Armida (Ang Babaeng Lawin), Ang Babaing Impakta, Lucifera, (Ang Babaing Tuod), Garda, (Ang Babaing Linta), Isputnik, Ang mga Higante, Ms. Luna (Ang Manananggal), Braguda (Reyna ng kadiliman) at ang kaniyang mga Anomalkang Mandirigma, Ang Mambabarang, (Hari ng mga insekto), Si Sulfura, Molecula (nagpapalit ng anyo), Nosforamus, (ang kanang kamay ni Braguda), si Dr. Zombie, (ang tagabuhay ng mga patay). Marami sa mga kalabang ito ay hindi makikita sa orihinal na bersiyon at idinagdag lamang ng GMA 7 sa kanilang seryeng pantelebisyon.

Makikita din na sa iba-ibang bersiyon na ito na hindi pare-parehas ang kasuotan ni Darna. Ibig sabihin nito na hindi essensyal ang kaniyang kasuotan para sa kaniyang kapangyarihan.

Pero ang kapangyarihan ni Darna ay magkatulad sa lahat ng bersiyon. Nagtataglay siya ng pambihirang ganda, at hindi kapanipaniwalang lakas. Nakalilipad siya at kaya niyang ilagan ang mga hagupit ng kaniyang mga kalaban dahil sa kaniyang parang kidlat na bilis. Hindi rin siya magagapi ng mga sandata at baril na gawa ng tao.

Ngunit sa dinami-dami ng bersiyon, makikita na ang katauhan ni Darna ay magkakahawig kung hindi talagang magkaparehas. Si Narda, kahit iyong parehas at hindi parehas sa kaniyang entidad, ay may malinis na puso. Mabait siya at masunurin. Iniisip niya lagi ang kapakanan ng ibang tao bago ang sarili niya.

Ang kaniyang panlabas na kaanyuan din bilang isang mortal (Narda) ay nagkakatugma sa iba’t ibang bersiyon. Siya ay maganda at mahinhin, tipikal ng isang dalagang Pilipina. Meron siyang timbang na timbang na katawan na iyong tipo na kinagigiliwang titigan ng mga kalalakihan. Ang sukat din ng kaniyang katawan ay hindi pangkaraniwan sa isang normal na dalagitang taga-barrio dahil ito ay mahaba at kaakit-akit na parang mga modelo.

Mars Ravelo

Si Mars Ravelo ay pinanganak noong Oktubre 9, 1916. Ang kaniyang tatay ay isang kubrador ng jueteng ngunit iniwan sila nito ng kaniyang nanay na isang simpleng mananahi. Nagsimula siya bilang isang cartoonist bago siya maging manunulat. Pagkatapos nito ay naging siyang punong patnugot ng dalawang malalaking palimbagan sa Pilipinas (Pilipino Komiks at Atlas Publications). Nang lumaon ay itinayo niya ang sarili niyang palimbagan, ang RAR publications (mula sa Bulaklak Publications), noong 1970 para makalikha siya ng mas maraming obra. Ito ay nagsarado rin noong dekada 70 hanggang dekada 80 nang mabigo ito dahil sa Martial law (1972-1986). Noong Abril 1984, biniyayaan siya ng Life Achievement Award ng Komiks Operation Brotherhood (KOMPEO). Sa Hulyo ng nasabing taon ay pinarangalan din siya ng FAMAS ng Life Achievement Award

· Peminismo

Ang peminismong prinsipyo ay umiikot sa reaksiyon ng mga kababaihan (at minsan ng mga kalalakihan) sa hindi pantay na ideolohiyang patriyarkal na naghahari sa mayorya ng mga nakasulat sa panitikan na masasalamin sa kabuoang pagtingin at pagtrato ng lipunan sa mga kababaihan. Isinasabuhay ng mga peminista ang patuloy na pagkikilatis at kadalasan ay pagsasalungat sa pakikitungo sa mga kababaihan at sa mga istiryotipikong nilalapat sa kanila.

Masalimuot ang tinahak na landas ng peministang pananaw. Katulad ng maraming teorya, dumaan ito sa maraming proseso ng pag-aayos at pagbabago. Maraming impluwensiya ang naghubog nito. Lahat ng impluwensiyang ito ay nag-ambag ng kanilang mga pananaw sa peministang teorya.

Magmula sa kanluran, ang mga akda ng kalalakihan ang bumubuo sa mga dakilang akdang klasiko—ang mga trahedya nina Aeschylus, Sophocles, at Euripedes at ang iba pang panitikan na tinatanging klasiko at primerang klase. Sa mga pagsusuring ginagawa ng ibang manunulat, katulad ni F. R. Leavis sa kaniyang The Great Tradition, mapapansing hindi niya nabanggit ang mga babaeng may-akda at nobelista katulad nina Jane Austen, Emily Bronte at Charlotte Bronte na hindi makakailang mahusay sa kanilang pagsulat. Hindi rin nila kinokonsidera ang iba pang magagaling na makata tulad nina Marianne Moore, Emily Dickinson at Amy Lowell. Ang iba pang kababaihan na aktibo din sa pagbuo ng panitikan sa larangan ng dula, kwento at kritiko ay hindi rin nila binibigyang pansin.

At dahil nga puros kalalakihan lamang ang sentro ng lumang panitikan, laging mali at kadalasan ay nakakapagpababa ng pagtingin ang representasiyon nila sa mga apo ni Eba. Dito nagmula ang pag-aalsa ng mga babaeng manunulat.

Hindi nila gusto ang pagtatak sa babae bilang simplistiko, emosyonal, histerikal, walang-utak, masamang impluwensiya, pambahay lamang at walang buhay sa labas ng kaniyang pamilya. Napansin nila na dahil nga talamak ang ganitong istiryotipiko sa panitikan, nananatili ang pagtingin sa mga kababaihan ayon sa mga nakasulat na kadalasan ay negatibo at hindi sukat sa tunay na disposisyon o deskripsyon ng mga kababaihan.

Makikita din ang diskriminisasyong ito sa maraming kultura mula pa sa Bibliya hanggang sa kasulukuyan. Mababasa sa Bibliya na si Eba ay nalikha galing sa buto ni Adan. Ipinapakita nito ang pagka-inperyor ng mga kababaihan sa mga kalalakihan.

Hindi lamang sa pagtrato ng babae makikita ang istigma na naidulot ng mababang pagtingin ng mga kalalakihan sa kakayahan ng mga babae. Marami ring babaeng karakter sa panitikan ang nagbunga dito. Halimbawa ay si Delilah at Batsheba na tinaguriang mga demonyong nagdulot ng pagbagsak ng mga karakter na lalaki. Makikita rin ito sa Ingles na linguahe. Sinasabi na kung ikaw ay malamya at parang babae na ikaw ay isang pansy. Ito ay negatibo para sa mga kababaihan. Madalas din ay sinasabi sa mga batang lalaki na kailangan nilang “magpakalalaki” upang ipakita na hindi sila duwag kagaya ng mga babae.

Hindi rin nila inaasahan ang mga kababaihan sa mga intelektuwal na gawain dahil nakikita nila ang mga kababaihan bilang pasibo, duwag, hindi nag-iisip, kayang-kaya ng mga lalaki at sentimental.

Konti pa lamang ito sa mga masasama at negatibong imahen na repleksiyon hindi lamang sa panitikan kung hindi na rin sa mga pelikula, patalastas, mga kanta, programa sa radyo, ibang porma ng libangan at iba pa.

Dito sa mga halimbawang ito napansin ng mga kababaihan ang maraming pagkakataon kung saan hindi sila pinapahalagahan at bagkus ay pinagmamalupitan pa ng pagtingin at pagtrato ng mga kalalakihan. Dito umusbong ang historikal at matagal na prosesong pakikibaka ng mga kababaihan para baguhin ang nakagisnang tradisyong ito.

Ang mga sikat na peministang manunulat na sina Simone de Beauvoir at Virginia Woolf ay naka-ambag ng matatag na impluwensiya sa kilusang ito. Sa pamamagitan ng kanilang mga naisulat at pati na rin ang kanilang pansariling buhay, nagawa nilang makalikha ng mga panitikan na matatagpuan ang ilan sa mga sinaunang pagbuo ng problematikong pagtingin sa mga kababaihan.

Sa The Second Sex (1949) na sinulat ni Beauvoir, itinatag niya ang mga pundamental na katanungan ng makabagong feminismo. Sa pagtatangka ng kababaihan na bigyang turing ang sarili, nagsisimula siya sa pag-amin na siya ay isang babae. Dahil hindi ito ginagawa ng mga lalaki, makikita na ang kalalakihan, at hindi ang mga kababaihan, ang nagbibigay turing sa mga kababaihan na makikita pa mula pa lamang sa mga nakasulat sa Lumang Tipan.

Sapagkat naikalat sa kalalakihan, walang partikular na kasaysayan ng pagkakaisa ang mga kababaihan. Sinasabi sa sistemang ito na ang mga kababaihan ay hindi pantay sa mga mas superyor na kalalakihan

Ang isang malawak na implikasyon ng ganitong patuloy na aping kalagayan ng mga babae ay ang mismong paniniwala at internalisasiyon dito ng mga kababaihan. Ang mga babae ay naniniwala at sumusunod din sa mga batas na inalapat para sa kanila ng patriyarkal na lipunan. Sila ay bilanggo, ng hindi nila namamalayan, ng isang sistemang hindi pantay ang pagtingin sa kanila.

Kay Beauvoir din nanggaling ang matigas na paniniwalng walang esensiyal na katangian ang tumutukoy sa mga kababaihan. Ang babae ay hindi ipinanganak na babae. Siya ay nagiging babae.

Kasama ni Beauvoir si Virginia Woolf na nanguna sa mga malalakas na nag-impluwensiya sa kilusang peminismo. Ang ilan sa kaniyang mga akda na To the lighthouse, Mrs. Dalloway, A room of one’s own (talambuhay) ay matatagpuan ng kritikal na pagsusuring pananaw na ginagamitan ng peminismo.

Ipinahayag niya ang kaniyang pagkiling sa mga hindi pantay na pananaw sa mga kababaihan lalo na iyong mga babaeng manunulat katulad niya. Naniniwala siya na nahihirapan ang mga babae sa lipunan lalo na iyong mga nasa pantrabahong puwersa. Aminado siya na hindi niya mapapantayan ang mga pinag-aralan ng mga kalalakihan na nakapasok sa unibersidad. Napansin din niya na may mga bagay, na partikular sa sekswalidad ng kababaihan ang hindi pwedeng isulat o ipahayag.

Para kay Woolf, ang pagkakaiba ng istilo ng pagsusulat ng mga kalalakihan at kababaihan ay hindi dahil sa kanilang sikolohikang karanasan kung hindi dahil sa kanilang karanasang panlipunan.

Pero ang uri ng peministang pananaw ay hindi lamang limitado sa kontribusyon nina Woolfe at Beauvoir. Marami itong pagkaiba na impluwensiya na dulot ng maraming manunulat na peministng kritiko na ginamit ang ibang tanyag na teorya. Kasama ditto ang Marxismo, Postistrukturalismo, at teorya ng pagtanggap bilang kanilang pundasyon sa pormalisasyon ng ganitong teorya.

Pero lahat sila ay nagkakaisa sa adhikain na hamunin at ayusin ang sistemang patriyarkal. Ang mga pagkakaibang teoretikal ng iba’t ibang peministang pananaw ang siyang nagdidikta sa partikular na larangan na sasaklawin ng pagsusuring peminista. Ilan sa mga sinasaklaw nito ay iyong nakatutok sa kasarian, wika at ang kahulugan ng diskursong piksyunal.

Ang tatlo sa mga impluwensiyal na akda na nagtakda ng landasing susundan ng susunod pang mga kritikong peminista ay ang Sexual Politics (1969) ni Kate Millet, Thinking about women (1979) ni Mary Ellman, at Literary Women (1977). Ang kanilang mga pagsusuri ay nagpapaliwanag kung paano tinatatakan ang mga kababaihan bilang pasibo at mga nilalang na kailangan na kailangan ang mga kalalakihan. Ang pagiging babae, sa ganitong pananaw ay nakasentro sa pagpapasaya at pagtugon sa mga interes ng mga kalalakihan.

Marami ding naisulat ang mga kritikong taga Estados Unidos sa paglilinaw ng mga karanasan ng mga kababaihan at sa pagtukoy sa tunay na tinig ng kababaihan sa teksto. Gustong ipaliwanag ng kanilang pagsusuri ang katuturan ng pagiging babae na hindi hango sa mga naisulat sa kanila ng mga kalalakihan. Ito ay malinaw na makikita sa paggamit ng wika.

Ipinpalagay sa ganitong pananaw na ang isang pangkababaihang estetika ay matatagpuan sa teksto; subalit ang may-akda ang siyang dahilan sa pagkakaibang ito, dala na rin naman sa kaniyang pagiging babae. Ang dahilan para sa mga pagkakaiba ng kasarian na inihahayag ng mga teksto ay ipinapalagay na produkto ng biolohiya, sikolohiya o kasaysayan. Nakikita sila bilang epekto ng lipunang patriyarkal na hindi pinahihintulutan ang kababaihan na maghayag sa isang tahasang paraaan ng kaniyang tunay na sarili.

Ang isa sa pinakaimpluwensiyal na kritiko sa Estados Unidos ay si Elaine Showalter na sumulat ng Literature of their own (1977) kung saan tinukoy niya ang isang kultura at dito matatagpuan ang likha ng kababaihan na naglalarawan ng kanilang natatanging karanasan. Hinati niya ito sa tatlong bahagi. Ang unang bahagi ay ang feminine phase (1840-1880) karakteristiko ng pagsunod ng kababaihan sa patriyarkal na sistema. Ang kanilang mga isinulat ay nakasentro sa gawaing bahay at pamilya kung saan sila tinatapon ng mga lalaki. Ang pangalawang bahagi ay ang “Feministang phase” (1880-1920) kung saan matatagpuan ang malaunang protesta laban sa pangkalalakihan. Ito rin ang panahon na paghingi ng mga kababaihan na bumoto o Rights of Suffrage. Ang ikatlong bahagi ay ang “female phase” (1920-). Sinasabing ang bahaging ito ay nagmana ng katangian ng dalawang nauna at nagtuloy sa pagpapaunlad ng ideya ng ispesipikong sulatin at iba pang karanasan na pambabae na naatim niya sa kaniyang pagtuklas sa sarili.

Ang isa pang impluwensiyal na aklat sa panahong ito ay ang The Mad Woman in the Attic (1979) nina Sandra Gilbert at Susan Gubar, sinikap ng mga may-akda na tignan ang epekto ng kaisipan na ang pagsulat ay para lamang sa kalalakihan sa mga pagsisikap ng mga babaeng manunulat.

Natalakay nila na sapagkat sinasabing malikhain ang mga kalalakihan, ang mga malakas na imaheng pampanitikan ng pagiging babae ay mga pantasiya ng kalalakihan. Ang lalaki ang siyang naglalathalata kung sino ang mga babae na sa kanilang panlasa ay dapat mala-anghel ang anyo at kagandahan katulad ng karakter ni Dante na si Beatrice sa kaniyang Divine Comedy.

Pero sa likod ng anghel ay nagtatago ang isang halimaw; ang katumbalik ng realisasiyon ng kababaihan ay ang takot ng mga lalaki sa mga babae. Ang halimaw na babae ay yaong taong hindi handang magsakripisyo, marunong lumaban, may sariling opinion o sa madaling salita, siya ang babaeng tumatangging tanggapin ang sistema na inilatag sa kaniya ng patriyarkal na lipunan. Makikita ito sa mga klasikong halimbawa na sina Medusa, Circe, Kali, Delilah at Salome. Sa kontemporaryong halimbawa, makikita din sila sa mga mangkukulam o witches na noong panahong Medieval ay iyong mga kababaihan na may sariling pananaw at hindi sumusunod sa istiryotipiko ng lipunan.

Para dito kanila Gilbert at Gubar, merong mga babaing manunulat noong siglo labing siyam ang makikitahan ng pagtanggap at meron naman ang tumatanggi sa mga kategorya ng patriyarkal na lipunan. Kaya bahagi ng kanilang istratehiya bilang babaeng manunulat ang wasakin, baguhin at muling itatag ang mga imahen ng kababaihan sa teksto. Kabilang nung mga naunang maimpluwensiyang manunulat na sina Showalter, Beauvoir at Woolfe, naniniwala sina Gilbert at Gubar na nasa may-akda ang bukal ng kahulugan ng kanilang teksto.

Sa isang pangkalahatang pananaw, hindi gaanong teoretikal ang mga naisulat tungkol sa peminismo sa Estados Unidos. Pero may mga manunulat, tulad ni Annette Kolodny na naniniwala na kailangan ng pluralismo para lubusang maintindihan ang peministang pananaw. Bukod pa rito, marami ring naiibang aspeto ang tinatalakay ng mga kritiko tungkol sa panitikan ng kababaihan. Iilan dito ang mga nasulat ng mga itim na manunulat katulad ni Toni Morrison, ng kaunting Asyanong manunulat at ng mga iilan na lesbiyanang manunulat.

Subalit malinaw na namamayani sa mga pagsusuri ang isang uri ng humanistikong perspektibo na kung saan naniniwala ang mga kritiko na ang pag-aaral sa mga teksto ay makapagbibigay-linaw sa mga kahulugan ng pagkababae. Magagamit dito sa pananaw na ito ang kalipunan ng mga akda sa pagpapalalim ng pang-unawa sa kalagayan ng mga babae sa lipunan. Sa ganitong paningin, ang awtor ay isang subhekto na lumilikha ng teksto batay sa kaniyang personal na karanasan at siyang pinagmumulan ng awtoridad at kahulugan.

Ngayon pupunta naman tayo sa ma-teoryang pananaw ng mga Pranses. Pinapalagay nila na ang mga nagbabasa ay kasing talino nina Freud at Lacan na madaling maiintindihan ang kanilang malalalim na pananaw. Dahil dito, natatakan ang mga peministang Pranses bilang mga elitista.

Maraming impluwensiya ang mga Pranses na nagmula kanila Derrida at Lacan. Ang kinokonsidera ng mga kritiko bilang pinakamalalim at makabuluhan. Silang dalawa ay nagtatanong sa sikoanalikal na konteksto sa kultura lalo na ang posisyon ng wika.

Ang mga teorya ng peminismo sa Pransiya ay nagdidiin sa kasaklawan ng pamamayani ng kalalakihan bilang subhekto, na siyang nagtutulak sa kanila na tratuhin ang babae bilang lahat ng hindi lalaki.

Kahit mapapansin na ang mga teoryang ito ay kadalasang sumesentro lamang sa mga babaing puti sa Kanluran, hindi naman makakaila na maraming manipestasyon ang kanilang ipinaglalaban na diskriminisasyon tungo sa mga kababaihan.

Sa modernong panahon halimbawa, maraming mga trabaho ang hindi tumatanggap ng mga kababaihan na nakapag-asawa na. Natatakot ang mga kumpanya na itong mga babaeng ito ay mapapabayaan ang kanilang trabaho dahil sa kanilang pag-aalaga sa kanilang mga anak at pamilya.

Makikita din ang mga negatibong pagtingin sa babae bilang mga laruan o gamit para sa kasiyahan ng mga lalaki. Isang malawak na halimbawa nito ang mga RnB na kanta na tumatawag sa mga kababaihan na magsama ng kanilang mga kaibigang babae habang sila ay nakikipagtalik sa kanilang mga partner na lalaki. Masisilayan din ito sa mga music video na may mga malalaswang imahen ng dalawang babae na naglalandian. Natutuwa ang mga lalaki kapag nakakakita ng girl-on-girl action dahil nasasabik silang panoorin ito. Ito ay isang masamang pagtingin sa babae bilang mga sex objects o sex toys. Hindi nila iniisip na ang mga kababaihan ay mga tao din at may mga emosyon na kailangan nilang pahalagahan.

· Komersiyalismo

Marami sa atin ang natutuwang isipin na hindi tayo tinatablan ng mga epekto ng komersiyalismo lalo na sa mga patalastas sa telebisyon at radyo. Iniisip natin na masyado tayong matalino para madala sa mga ganitong uri ng propaganda.

Pero totoo nga bang hindi tayo naaapektuhan? Halos lahat ng mga binibili nating produkto ngayon, mula sa ating mga kasuotan, hanngang sa ating mga ginagamit na toothpaste at kinakain na de lata ay produkto ng ating panonood ng telebisyon at ng iba pang media na gumagamit ng komersiyalismo. Minsan ay hindi na natin ito napapansin, pero pati ang ating sariling mga panlasa sa mga produkto ay nababago na ng komersyalismo.

Sa tinagal ng panahon, ang pagbebenta sa merkado ay binago at pinaunlad gamit itong komersyalismo bilang kanilang pangunahing alas. Nasasakop nito ang iba’t ibang porma ng manipulasiyon na gumagamit ng sikolohiya sa pagbuo ng struktura ng kanilang ipapalabas sa telebisyon, dyaryo at sa magazines. Makikita din ito sa mga popular na fastfood chains at restaurants. Ang halimbawa nito ay ang McDonalds. May mga pag-aaral na nagsasabi na ang mga kulay na kahel, pula at dilaw ay nakakapagbigay gana sa mga kumakain. Isa ito marahil sa mga dahilan kung bakit ito ang mga piniling kulay ng mga bumuo sa Mcdo para mas ma-engganyo ang milyon-milyong tao na kumain sa kanila.

Kung manonood tayo ng telebisyon, mawiwili tayo sa paghahanap ng mga ito. Kunin nating halimbawa ang patalastas ni Loren Legarda kung saan siya ang nageendoso ng sabong panlaba na Ariel. Hindi naman makakaila na baka nga magaling maglaba si Loren kung hindi siya namumulitiko. Pero ano nga ba ang kinalaman ng isang senadora sa paglalaba? Ganun ba siya kagaling magtanggal ng mantsiya kung kaya mapapagkatiwalaan siya bilang isang awtoridad sa paglalaba? Isa itong likong pangangatwiran o fallacies.

Maraming ginagamit na fallacies ang mga pabrikante para makabenta ng mga produkto. Minsan ay ginagamit nila ang bandwagon fallacy kung saan sinasabi nila na marami na ang gumagamit nito kaya sumali ka na rin. Sa patalastas naman ng Lactacyd inihawig nila ang isang bulaklak sa ari ng babae. Mas madali nilang nakukumbinsi ang mga mamimili sa paggamit nitong mga likong pangangatwiran kesa ibulgar ang katotohanan sa kanilang mga mapagpanggap na produkto.

Isa pa sa pinakamaraming anyo ng maling pangangatwiran na kanilang pinapauso ay ang pagtrato sa babae bilang mga bagay na umaapela sa sekswalidad ng mga lalake. Marami sa mga ito ay ang mga patalastas para sa alak at sigarilyo kung saan pinapalabas nila na makakapagpalapad ng papel sa mga magaganda at maalindog na babae pag magyoyosi ka o iinom ng alak.

Malaki ang ginagastos ng mga kumpanya para magustuhan ng mga mamimili ang kanilang produkto. Minsan sa mga pelikulang pang-hollywood, gagastos sila ng milyun-milyon sa mga patalastas at posters para mapanood ito ng mga tao sa iba’t ibang bahagi ng mundo.

Napakabisa nitong komersiyalismo sa pagpapalaki ng tubo ng mga kumpanya sa kanilang mga produkto. Pero maraming masamang epekto ito sa ating lipunan lalo na sa mga kabataan.

Makikita na ang komersiyalismo ay nakakasira sa ating kultura dahil pinapasukan ng mga tagabenta ang bawat pangyayari at pagkakataon para ibenta ang kanilang produkto. Minsan hindi ito halatang-halata pero mapapansin pa rin. Isa na rito ang mga ginagawa ng kapuso nating GMA sa kapuso segment ng 24-oras, isang palabas na naghahatid ng balita. Hindi naman masama ang idinudulot nito kung titignan sa kabuoan. Pero kung susuriing mabuti ay kaya nila ito ginagawa ay para pabanguhin ang kanilang imahen sa publiko na mas lalong tatangkilikin ang kanilang mga palabas kung ito ay galing sa mga mabubuting mapag-kawanggawang tao. Bakit pa ba nila kailangang ibalita itong kanilang mga mabuting gawain kung hindi para maging mas sikat ang kanilang istasyon sa mga kalaban nito na hindi kasing aktibo nila sa “pagtulong” sa kapwa?

Marami ring impluwensiya ang komersiyalismo sa paghulma ng isipan ng mga kabataan lalo na ng mga teenagers. Gumagamit ang mga patalastas ng mga maling analohiya na nagpapa-ikot sa isipan nga mga kabataan. Dito makikita na ang masama ay nagiging cool at ang paggawa ng mabuti ay corny at para lamang sa mga talunan o losers. Marami sa mga impluwensiyang ito ay makikita sa mga patalastas ng mga bisyo kung saan ang mga taong lulong sa mga ganitong bisyo ay silang matipuno, gwapo at talagang lapitin ng mga babae o lalaki.

Pinapapangit din ng komersiyalismo ang ating paningin sa ganda at panlabas na anyo. Madalas ay nagiging mababaw ang ating pananaw sa mga ganitong bagay dahil nasasakop na ng komersiyalismo ang ating pag-iisip. Halos lahat ng mga patalastas sa telebisyon at magazines ay gumagamit ng mga magagandang modelo na nagpapahiwatig na kailangan mong maging kasing ganda o kasing gwapo nila para maging masaya. At kung ikaw naman ay hindi biniyayaan katulad nila, makakaramdam ka ng awa sa sarili o ng galit sa mundo. Kayang-kaya ng mga patalastas na ito na palungkutin o pasiyahin ang mga makararanas ng impluwensiya nito. Sa madaling salita, ginagawang superyor ng komersiyalismo ang mga magaganda kumpara sa mga hindi kaaya-ayang tao na kinokonsidera naman nila bilang inperyor.

Dahil din sa mga masasamang imahen na napapalaganap ng komersiyalismo, natututo tayo na maging sakim o materyoso. Ang nagiging nating pangunahing layunin sa buhay ay ang maging mayaman at magkaron ng mamahaling mga pag-aari tulad ng mansiyon sa Alabang o Toyota Vios na ineendoso ng sikat na singer na si Britney Spears. Nakakaligtaan na natin ang mas malalalim na pangangailangan sa ating buhay dahil sa mga kababawan na ating nakikita sa mga patalastas. Ang makikitang implikasyon ng mga patalastas na ito ay ang kayamanan ang susi sa kasiyahan.

Maganda ring ikonsidera ang salaping ibinubuhos ng kumpanya sa pagbebenta ng kanilang produkto. Dahil ang kanilang pangunahing intensiyon ay makalikom ng maraming pera, ang kanilang ginagawa ay pinapataw nila ang kanilang ginastos sa pagpapatalastas ng isang produkto sa presyo mismo ng produkto. Bagkus, ang mga mamimili ang papasan dito sa kanilang gastusin at patuloy lang silang kikita.

Dahil din sa komersiyalismo, nakukumprimiso natin ang kalidad ng ating panitikan. Ang mga pelikulang Pilipino ngayon ay para lamang kumita ang mga prodyuser. Kapag papanoorin ang mga pelikulang ito, mababa ang kanilang kalidad at malayo ang pagkakaiba sa iba pang pelikula tulad ng mga indie films na naglalayon na makapagbahagi ng mensahe sa mga manonood nito at hindi ang kumita ng malaking tubo sa pagpapalabas ng mga pelikulang ito. Sinasakripisyo ng naunang nabanggit ang kalidad at artistikong aspeto dahil pinapasok nila ang mga artista at istorya na alam nilang kakagatin ng mga manonood.

Isa pang masamang epekto ng komersiyalismo ay mapupuna sa ating pulitika. Marami sa mga pulitiko na tumatakbo sa matataas na puwesto ang nanliligaw sa mga boboto sa pamamgitan ng kanilang mga patalastas at kung anu-ano pang paraphernalia na pang-eleksyon. Kahit nga nakasaad sa ating Saligang-Batas na may limitasyon ang pwedeng gastusin ng isang tumtakbo sa kaniyang pangangampaniya, nagagawa pa rin itong lusutan ng mga mapusok na pulitiko. Kung ipaghahalo ang epektong ito sa epekto na natalakay bago dito, maiisip na kapag nanalo na ang mga pulitikong ito, ay binabawi nila ang kanilang mga ginastos sa pagkupit sa kaban ng bayan. Gaya ng kanina, ang mga mamamayan ang pumapasan sa dagdag na kanilang ginastos.

Sa kabuohan, parte na ng ating lipunan ang komersiyalismo. Mahirap nang makatakas dito dahil sa lahat ng aspeto ng ating buhay ay madadama natin ito. Marami itong masamang epekto sa ating buhay, pag-iisip at buong lipunan na kadalasan ay hindi na natin mapapansin o hindi na natin pinagiisipan. Iniisip natin na parte na nga ito ng ating sistema at hindi na natin ito pwedeng ayusin o subukang talikuran.

LAYUNIN

Ang pag-aaral na ito ay naglalayon na suriin ang karakter ni Darna at patunayan na ang kaniyang karakter ay hindi nagpapakita ng magandang imahen sa mga kababaihan sa ating lipunan kung ilalapat sa konteksto ng peministang pananaw na pagsusuri sa panitikan.

TEORETIKAL NA BALANGKAS

Ang paghahari ng banyagang mga produkto ay mapupuna kahit na sa mga lokal na palabas sa telebisyon kung saan mapapansin na ang mga banyagang nilikha ay mas pinapahalagahan kaysa sa gawang atin. Kung unang pupunahin ang Darna, masasabing ito ay maganda para sa ating lipunan dahil iniibsan niya ang ating paghanga sa mga ganitong uri ng produkto na makikita sa halos lahat ng anyo ng panitikan at entertainment. Ngunit sa malapitang pagsusuri ay makikita ang bakas ng komersiyalismo sa mga lumikha nito.

Ang komersiyalismong ito ay mapapansin sa hindi akmang kasuotan ni Darna at kahit na ang pagkakalikha sa kaniyang kaanyuan at maamong pagkatao. Masasabing kaya lamang nila binihisan at nilikhang ganito si Darna ay para mas maging masarap sa panlasa ng masa na tumatangkilik sa kaniya.

Dahil nga pinaglalayon ng mga lumikha at prodyuser ng kung anu-anong panitikan at paraphernalia ni Darna ang kumita ng limpak-limpak na salapi, madalas ay nababastos na nila ang pagtingin ng ating lipunan sa mga kababaihan.

DEPINISYON NG MGA TERMINO

Peminismo – sa konteksto ng panitikan, ito ay ang malakas na reaksyon sa pamamayani ng patriyarkal na tradisyon na nagtatanghal sa mga akda ng mga lalaking manunulat bilang bahagi ng kanonisadong kalipunan ng mga akda.

Kulturang Popular – kahit malimit na marinig ang terminong ito lalo na sa pagtatalakay tungkol sa lipunan, hindi pa rin ito nabibigyang ng konkretong kahulugan dahil maraming teorya tungkol dito ang nagbabanggaan. Ngunit ang maliwanag na pag-uunawa ng terminong ito ay tumutukoy sa mga bagay na popular at talamak sa ating lipunan

Komersiyalismo - ito ay tumutukoy sa mga tradisyon, metodolohiya at prinsipyo na naghahari sa kalakalan; ito ay ang dominasyon sa buhay ng mga nasabing mga konsepto¹

Lipunan – ito ay ang sistema ng komunidad na buhay, kung saan ang mga indibidwal na bumubuo nito ay karaniwang nasa isang teretoriyal na establisimyento, at sila ay bumubuo ng pagkakaunawan para sa kanilang kabuoang benepisyo at proteksiyon; ito ay ang mga taong bumubuo sa nasabing komunidad²

METODOLOHIYA

Ang nagsagawa ng pagsusuring ito ay nagsaliksik tungkol sa mga kaugnay na pag-aaral tungkol kay Darna. Gamit ang kaniyang mga nasaliksik, sinuri niya sa intertekswal na konteksto ang pagkatao ni Darna at sinuri rin ito gamit ang peminismong pananaw.

SAKLAW NG PAG-AARAL

Ang pag-aaral na ito ay sumasaklaw sa buong karakter ni Darna, sa mga pampanitkan niyang produkto at sa mga mas kapansin-pansin niyang bakas sa popular na kultura. Sapagkat samu’t sari ang mga bersiyon ng Darna, ang pinagtuunang pansin ng pagsusuring ito ay ang pinakabagong bersiyon ng Darna Komiks (Mars Ravelo’s Darna, 2003). Sumasaklaw din ito sa mga iba pang naitalang mga pag-aaral sa Darna ng mga dalubhasa.

KAGYAT NG PAGSUSURI

Kung tatanungin ang mga kabataang Pinoy ngayon kung sino ang kanilang paboritong superhero, tiyak na marami sa kanila ang babanggit sa pangalan ni Darna. Talaga ngang napakalakas ng kamandag ni Darna sa mga Pilipino. Simula pa lang ng ilabas siya noong 1950, hanggang ngayon ay hindi maitatangging siya na ang ating pinakapaboritong heroine sa panitikang Pilipino at popular na kutura.

Sino nga naman ang hindi matutuwang panoorin o basahin ang Darna? Bukod sa napakahusay ng pagkaguhit at pagkalikha nito, kaaya-aya ding panoorin ang mga artista na gumaganap bilang Darna. Nasabi nga ng mga kritiko na isang career defining role ang pagganap bilang si Darna dahil malaki ang katiyakan ng iyong pagsikat. Katulad din ni Darna, magiging paborito ka rin ng mga pinoy. Ang mga gumanap bilang Darna na talagang kinagiliwan ng mga manonood ng pelikula ay sina Rosa del Rosario, Rio Locsin, Nanette Medved at ang pinakapopular na gumanap bilang Darna na si Vilma Santos.

Ang isa pa siguro sa mga dahilan ng paggiging sikat ng Darna ay ang apela nito sa mga batang tagahanga, kasama ang mga komik fanatics at ang mga lalaking nasasabik na subaybayan ang komiks at lalo na ang mga pelikula at seryeng pantelebisyon.

Madali ngang isipin na maganda ang dinudulot ng katanyagang ito ni Darna. Sa kaniyang kasikatan, makikita na napapagyaman nito ang panlasa ng Pinoy sa gawa ng kapwa Pinoy. Tinuturuan din niya ng magagandang asal ang mga kabataan dahil itinataguyod ng istorya nito ang paggapi ng kabutihan sa kasamaan. Pero kung iisipin ang kabuoan, maganda nga ba ang dinudulot ng Darna sa ating lipunan at ang nagiging konsekwensiya nito sa ating pagtingin sa mga kababaihan?

Sa unang tingin, si Darna ang tagapagtanggol ng mga kababaihan. Siya ang tagapagtaguyod ng isang malakas na babae na hindi sumusuko at kayang-kayang gapiin ang mga masasamang-loob ng hindi humihingi ng proteksiyon o tulong mula sa mga kalalakihan. Pwede pa ngang maisip na mainam siyang representasiyon ng makabagong babae ayon sa pangangatwiran ng peminismo. Ngunit sa malapitan at kabuoan, ay isa itong kasinungalingan.

Isunod naman natin ang katauhan ng ating bida na si Darna. Sa introduksiyon na sinulat ni Rolando Esteban sa librong Darna etc. ni Frank G. Rivera (2003) sinabi nito na: “In Darna, Ravelo collapses a woman’s salvic intent with male prowess and makes Darna into a she-warrior.” Pwede ditong magamit ang peministang panaw sapagkat nasasabi dito na ang mga imahen ng kalalakihan ay kadalasang ipinapakita bilang malakas at ang mga kababaihan sa kabilang dako naman ay ang mga mahihina. Ipinapahiwatig nito na kahit si Darna nga ay siyang babaeng malakas at ang bidang superhero, ang kaniyang kalakasan ay isang katangian pa rin ng mga kalalakihan at hindi sa mga kababaihan

Sa ganitong pagsusuri, madadali agad si Darna sa kaniyang imahen at kasuotan. Halos lahat ng mga naiguhit at nagsipagganap ng Darna ay nakasuot ng kakrampot na saplot sa kanilang katawan. Nakasuot sila ng pulang bra at pulang bikini. Mapupuna din ang kanilang matataas na botas na kulay pula din. Isa itong kontradiksyon sa kadalasan ay puting kapa na nakalapat mula sa kanilang bewang hanggang sa mababa lang ng konti sa kanilang singit. Iisa-isahin nating ang mga baluti niyang ito.

Uunahin natin ang mahahabang bota na kaniyang suot-suot. Kung tatandaan sa mga visual illusions na kadalasang ipinapakita sa mga kabataan, mapapansin na mahahaba ito para direkthin ang pagtitig sa maseselang bahagi ng katawan na nasa itaas nito. Nakakapagbigay ito ng lihim na mensahe sa mga kalalakihan na si Darna ay hindi lamang isang karakter na nagtatanggol sa mga taong nasa panganib, kundi isa ding tagapagtanggol sa kanilang mga pagpapantasiya.

Malaki rin ang ebidensiya nito sa kaniyang pantaas at pambabang saplot. Mapapansin na ang kaniyang bra ay may dalawang bituwin sa gitna ng bawat kopa nito. Medyo may kalaswaan itong tignan dahil halos lapat na lapat ang posisyon nito sa maselang bahagi ng kaniyang dibdib. Hindi rin madaling iwaglit sa isipan na mayayaman sa laki ng hinaharap ang kadalasang gumaganap o idinidrowing para kay Darna.

Ang kaniyang pambabang kasuotan naman ay sobrang ikli at nakakapagbigay ng mas madaling opportunidad na ikatuwa kung anong nasa loob nito. Wala naman itong particular na mahika na makakapagpadali ng kaniyang pakikidigma sa mga masasamang kalooban.

Meron ding puting kapa na nakasabit mula sa bewang ni Darna. Ang nabanggit na kapa ay tila sumasalungat sa mapula at mapusok na kasuotan ni Darna. Ang puti ay simbolo ng kalinisan at pagkadalisay. Kaya nga ang mga wedding gown na sinusuot ay laging ganito ang kulay dahil sinasabi nito na isang birhen ang sumusuot at hindi siya bumigay sa tukso at kapusokan. Pero nagagapi ito ng nag-aalab na kapulahan sa kasuotan niya. Madaling i-ugnay ito sa kulay ng pag-ibig at pasiyon. Ang mga salitang ito sa kontemporaryong konteksto ay katumbas rin ng kalibugan at init ng katawan.

Pwedeng ipagtanggol ng mga lumikha nito na si Darna lamang ay katumbas natin para kay Wonderwoman. Sinabi nga ng anak ni Mars Ravelo, na si Rita dela Cruz, na nakuha ni Ravelo ang ideya para kay Varga, ang sinaunang bersiyon ni Darna, sa mga komiks na dinala ng mga Amerikano pagkatapos ng World War II. Pero hindi ito perpektong pangangatwiran. Sa katunayan ay nauna nga si Darna kaysa kay Wonderwoman. Hindi ba dapat, na ginuhit nila ito na hindi ganito kapusok dahil nasa konteksto tayo ng panitikang Pilipino na higit na mas konserbatibo sa mga Amerikano?

Magagamit dito ang teorya ng peminismo bilang mainam na instrumento para sa pagsusuri. Nasabi sa mga teorya nina Gilbert at Gubar na dahil ang mga kalalakihan ang gumagawa ng mga akda tungkol sa mga kababaihan, inihahambing nila ang kanilang mga nilikha sa laman ng kanilang pantasiya. Bali si Darna ay ang seksing babaeng nilalaman ng kanilang inaasam at kanilang binalutan ng kabutihan at kadalisayan para mas madaling ipresenta sa mga mamimili na mahilig sa mga istorya ng tagumpay ng mabubuti laban sa kasamaan.

Pwede din natin itong ihambing sa pagsusuring peminista na ginawa ni Ruth Mabanglo (Florante at Laura: isang obserbasiyong peminista), sinabi niya dito na sa kolokiyal na paglalarawan kay Laura ayon sa Florante at Laura ay isang binibining hanep ang sex appeal-’hanip sa ganda, mayaman ang hinaharap at pamatay ang katawan’ (nakakabit ang pagsusuring ito dito bilang “Apendiks D”) Itong mga katangiang ito sa panlabas na anyo ng mga kababaihan sa panitikan ay makikita kay Darna. Sa ganitong mga paglalarawan, indirekta nitong isinasaad ang mga kababaihan bilang appearances o objects (Rosetta Brooks).

Katulad ng nasabi, sa pisikal na itsura ni Darna, makikita natin ito bilang pagsalungat sa ipinaglalaban ng peminismo. Ang madalas na itsura ng mga Darna ay isang babaeng maganda o kaaya-ayang tignan, may magandang korte at timbang ng katawan o sexy at may malakas na alindog. Mahirap isipin kung ano ang gamit nito sa kaniyang pakay na tulungan ang mga taong nasa panganib. Kaya rin naman itong gawin ng isang taong may matinong kalusugan na hindi naman sobrang ganda. Ayon ulit sa peministang pagsusuri, dahil sinasabing malikhain ang mga kalalakihan, ang mga malakas na imahen ng babaeng naitala sa panitikan ay bunga ng kanilang mga pantasiya; ang kanilang panlasa ang siyang tumutukoy kung sino ang mga kababaihan Pero dahil nga pantasiya ng lalaking lumikha ng Darna ang umiiral sa ganitong katangian ni Darna, makikita na ito ang kanilang ideya ng perpektong babae. Ninanais nila na ang kanilang mga babae ay mayumi at maganda at hindi sila naaakit sa mga hindi gaano kagandahan pero ganito din kabait o siguro ay higit pa.

Makikita rin itong pagtinging ito ng mga kalalakihan sa mga babae sa pagsusuri ng karakter ni Valentina, ang pangunahing kalaban ni Darna. Si Valentina ay isang dalaga na sa iba’t ibang bersiyon ay ipinapakita na ubod ng ganda. Isa nga siyang modelo sa halos lahat ng bersiyon na pangtelebisyong serye, pelikula o komiks. Pero sa katunayan ay isa siyang babaeng ahas na may nagsisidhing galit kay Darna. Isa itong ebidensiya ng patriyarkal na pagrerepresenta ng mga kalalakihan sa panitikan. Dito, si Valentina ang sumasalamin sa kanilang takot sa mga babaeng ubod ng ganda pero hindi nila makuha o sinaktan sila. Nirerepresenta nila ito bilang isang nakakatakot at salbaheng nilalang dahil ito ang pagtingin nila dito.

Makikita din na halos lahat ng mga kalaban ni Darna ay babae rin katulad niya. Hindi ito magandang imahen ng mga kababaihan dahil pinapalabas nito na ang mga babae ay parang mga hayop at ang kalaban nila ay ang mga kapwa nila babae. Hindi sila magkasundo at ito ay dahil lamang sa isang lalaki. Sa ganitong pagkakataon ay umiiral na naman ang patriyarkal na sistema na talamak sa panitikan.

Talakayin naman natin ang mortal na alter ego ni Darna na si Narda. Sa libro ni Cynthia Roxas na “A history of Komiks in the Philippines and other countries” (1992 Islas Filipinas Publications), inilarawan niya si Narda bilang “mahinhin, mabait sa loob at sa labas, at kadalasan ay inaapi pero sa huli ay nagtatagumpay” (isinalin sa Filipino). Ang mga deskripsiyon na ito ay kadalasang matatagpuan sa mga panitikan na lalaki ang lumikha. Makikita na wala siyang kalaban-laban sa mga umuusig sa kaniya dahil kailangan niya si Darna upang ipagtanggol ang kaniyang pamilya at ang ibang naapi. Pinapakita nito na ang misrepresentasyon sa mga babae bilang isang mahinang nilalang na kailangan ng isang bagay (ang bato) o isang puwersa na sasanib sa kanila (ang mandirigmang si Darna na galing sa planetang Marte) para maipagtanggol nila ang kanilang sarili at malabanan nila ang kanilang mga kaaway. Kung wala itong si Darna, siguradong walang laban si Narda sa kaniyang mga kaaway at magiging katulad lang siya ng ibang babae sa panitikan tulad ni Laura sa Florante at Laura na kailangan ng isang lalaki para ipagtanggol siya.

Dahil nga sa mga hindi realistikong kaanyuan ni Darna, hindi natin maitatanggi na isa na naman siyang produkto ng komersiyalismo na mahirap nang hindi makita sa panitikan sa porma ng telebisyon, pelikula at komiks kung saan lahat makikita si Darna.

Unang-una ay kailangan nilang palawakin ang merkado na tatangkilik kay Darna. Hindi sapat ang mga bata na iisipin na si Darna ay ang tunay nilang tagapagtanggol dahil ito ay mabait at puno ng pagmamalasakit sa kapwa. Kailangan nilang saklawin ang mga lalaking tatangkilik kay Darna dahil sa kaniyang seksing itsura at medyo mapagpahiwatig na fight scenes o fight positions.

Hindi nga naman sila nabigo. Sinasabing marami sa mga Darna movies ang humakot sa takilya at pinatatag pa nga nito ang karera ng maraming bituwin na gumanap sa kaniya.

Makikita rin na ang Darna ay dumanas ng maraming pagbabago sa iba’t ibang bersiyon nito para umakma sa panlasa ng mga manonood at mamimili ng komiks nito. Kung bubuklatin ang pinakabagong komiks ni Darna na mabibili sa maraming bookstore, makikita na talagang pinagbubuhusan nila ng lakas at panahon na gawing seksi ang kanilang karakter para ito ay mas magustuhan ng mga mamimili.

Nakakatuwa ring pag-isipan kung ano nga ba ang gamit ng mga maliliit na kasuotan ni Darna. Makikita naman sa lahat ng bersiyon ni Darna na hindi siya kumukuha ng kaniyang kapangyarihan dito sa mga malalaswang baluting ito. Ang kaniyang lakas ay nasa kaniyang panloob na katauhan na nakuha niya sa kapangyarihan na ibinibigay sa kaniya ng bato. Mas madadalian pa nga siguro niyang ipagtanggol ang mga naaapi kung hindi siya naka-twopiece. Mas magiging mataas din siguro ang kaniyang galling na gumawa ng kaniyang mga layunin kung ang kasuotan niya ay mas balot tulad ng mga kasuotan ni Batgirl.

Makikita na talagang kinagigiliwan ng mga kalalakihan ang itsurang ito ni Darna. Mapapansin na ang mayorya ng mga pinapasang fan mail sa Mars Ravelo’s Darna 2003 ay ginawa ng mga lalaking tuwang-tuwa sa anyo at pagkakaguhit kay Darna.

Kung pagsasamahin ang lahat ng mga ito, hindi gaano makikitahan ng magandang naidudulot ang Darna sa ating lipunan. Mas lalo niya pa ngang pinapababa ang ating pagtingin sa mga kababaihan dahil maiisip ng mga tagahanga kay Darna na ang mga kababaihan ay mga sex objects lamang.

KONGKLUSYON

Kung susuriin, ang karakter ni Darna ay hindi magandang halimbawa sa ating mga kabataan at hindi rin masasabi na siya ay nagtataguyod ng magandang pagtingin at pagtrato ng ating lipunan sa mga kababaihan. Ang isa sa mga pangunahing punto ng mga lumikha ng Darna ay makalikom ng mas malaking kita. Mas pinapahalagahan nila ang magiging tubo nila sa pagbenta ng karakter ni Darna sa publiko kaysa sa maituturo nito sa ating mga kabataan at kabuoang lipunan. Ibinabalot lamang ng mga lumikha kay Darna sa presentasiyon na kunyari ay nagtuturo ng kaaya-aya at magandang asal ang imahen ni Darna upang humakot ng mas maraming tagasubaybay at para hindi agarang mahusgahan ang kanilang mga kinukubling layunin.

BIBLIOGRAPIYA

Center for the study of commercialism, Washington D.C. (July 23, 2005) The Culture of Commercialism:A Critique|handout [Online] Available http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/handouts/ethics/rr_culture_commercialism.cfm

Cueto, Eric.(June 14, 2005)Eric Cueto presents, the new official Mars Ravelo’s Darna Web Site”[Online] Available http://www.marsravelodarna.com/

Panganiban, Consuelo.(1975) English-Pilipino Dictionary National Bookstore Inc., Mandaluyong City.

Reyes, Soledad. (1992)Kritisismo:Mga Teorya at Antolohiya para sa Epektibong Pagtuturo ng Panitikan.Anvil Publishing

Rivera, Frank. (2003) Darna Etc.,UST Publishing House, España St,. Manila.

Ross, Kelley.(1999-2002) Feminism [Online] Available http://www.friesian.com/feminism.htm

Roxas, Cynthia. (1985) History of Comics in the Philippines. Islas FILIPINAS PUBLISHING CO., Inc. Quezon City, Phils.

Tolentino, Rolando. (2004) Si Darna, ang Mahal na Birhen ng Peñafrancia at si Pepsi Paloma ANVIL PUBLISHING INC., Pasig City

Unknown.(June 14, 2005) Darna[Online] Available http://www.internationalhero.co.uk/d/darna.htm

Unknown. (July 23, 2005) http://www.fcps.k12.va.us/KeyMS/library/bibliography.html [Online] Available http://www.fcps.k12.va.us/KeyMS/library/bibliography.html#internet

Unknown. (June 14, 2005)Mar's Ravelo's DARNA-Mar's Ravelo's Darna:Decades of popularity - iGMA.tv[Online] Available http://www.igma.tv/article.php?articleid=659 June 14, 2005

APENDIKS “A”: Mga Komiks na nalikha tungkol kay Darna

Titulo	tagalimbag	Petsa
DARNA	Pilipino Komiks (# 77)	May 13, 1950
DARNA AT ANG BABAING LAWIN	Pilipino Komiks	1951
SI DARNA AT ANG BABAING IMPAKTA	Kenkoy Comics.
DARNA AT ANG BABAING TUOD	Liwayway Comics	1964
SI DARNA AT ANG PLANETMAN	Holiday Comics	1966
DARNA AT NAG BABAING LINTA	Darna Comics	Pebrero 3, 1968. Issue #1
DARNA AND THE TIME MACHINE	Kampeon Comics	1975
DARNA AT DING	Bulaklak Comics
Darna vs. the Black widow		1980
DARNA vs. THE BLACK ORCHIDS
DARNA vs. DYANGA	Darna Comics	Enero 1, 1985
DARNA KONTRA TAONG DIABLO	Darna Comics	1986
DARNA AT ANG HIWAGA NG NAWAWALANG HUKAY	Darna Comics	1986
DARNA AT ANG TAONG IBON	Darna Comics	1987
DARNA VS ZUMARNA	Darna Comics	1993
Darna sa Gitna ng Pag Ibig at Panganib	Darna Comics	Hunyo 1992
Darna ang Pagbabalik!	Darna Comics	1996.
Darna sa Daigdig ng Ilusyon	Darna Comics	1996-
DARNA VS THE WITCH	Darna Comics	1997
DARNA VS THE BLACK MERCURY	Darna Comics
DARNA VS ARAKNIDO	Darna Comics	1988
DARNA AND THE TIME MACHINE	Darna Comics.	1988
Darna Versus The Warlock	Darna Comics	Hunyo 25, 1990
DARNA VS THE TOXIC MONSTER	Super Action Comics.	1999
Darna sa Bingit ng Panganib	Super Action Comics	1999
PAANO KUNG MAY TATLONG DARNA	Super Action comics
DARNA	Mango comics	Pebrero 2003
DARNA	Mango comics	ikalawang isyu- May 7, 2003
DARNA	Mango comics	ikatlong isyu- Dec 13, 2003

APENDIKS “B” Movie List ng Darna

May 31, 1951 Royal Films

DARNA

Sa Direskyon ni:

Fernando Poe

Rosa Del Rosario bilang Darna, Cristina Aragon bilang Valentina, Mila Nimpa bilang Narda at Manuel Ubaldo bilang Ding.

Aug 15,1952 Royal Films

DARNA AT ANG BABAING LAWIN

(Darna and the Hawkwoman)

Sa direksyon ni:

Carlos Vander Toloso

Rosa Del Rosario bilang Darna,

Elvira Reyes bilang Babaing lawin (hawkwoman)

Mila Nimpa bilang Narda

Manuel Ubaldo bilang Ding

June 27,1963 PPI

SI DARNA AT ANG IMPAKTA

(DARNA AND THE EVIL TWINS)

Sa direksyon ni:

Danilo Santiago

Liza Moreno bilang Darna

Gina Alonzo bilang Roma

Paquito Salcedo bilang impakta

at Jose Padilla Jr .

Aug 12,1963 Tagalog Ilang-Ilang Productions

ISPUTNIK VS. DARNA

Sa Direskyon ni:

Natoy Catindig

Nida Blanca bilang Sputnik

Liza Moreno bilang Darna

Tony Ferrer at Dencio Padilla

April 14,1965

Premiere Productions

DARNA AT ANG BABAING TUOD

(DARNA AND TREE MONSTER)

Sa Direskyon ni:

Cirio H. Santiago

Eva Montes bilang Darna

Gina Alonzo bilang Lucila

Anita Linda, Ruben Rustia

Kasama si Tito Galla

at Nancy Roman kasama si Coney Angeles bilang Narda

Jan 18,1969

Vera Perez Productions

DARNA AT ANG PLANETMAN

(DARNA AND THE PLANETMAN)

Sa Direskyon ni: Marcelino Navarro

Gina Pareno bilang Darna/Daria

Boy Alajar bilang Ding

Gina Alajar bilang Narda

at Bella Flores kasama si Vic Vargas

March 23,1973

Sine Pilipino

LIPAD, DARNA, LIPAD!

(FLY, DARNA, FLY!)

Sa Direskyon ni:

Maning Borlaza, Elwood Perez

and Joey Gosiengfiao

Vilma Santos bilang Darna/Narda

Angelito bilang Ding

Gloria Romero bilang Impakta

Celia Rodriguez bilang Valentina

at Liza Lorena bilang Babaing Lawin

kasama si Ernie Garcia

Dec 22, 1973

TIIP

DARNA AND THE GIANTS

Sa Direskyon ni:

Maning Borlaza

Vilma Santos bilang Darna/Narda

Don Don Nakar bilang Ding

Helen Gamboa bilang X3X

at Divina Valencia

kasama sina Max Alvarado, Ike Lozada

Florence Aguilar

at Kathy de la Cruz

Dec 25,1975

TIIP

DARNA VS. THE PLANET WOMEN

Sa Direskyon ni: Armando Garces

Vilma Santos bilang Darna

Bentot Jr bilang Ding

Rossana Ortiz bilang Elektra.

Kasama sina: Zandro Zamora, Eva Linda

at Lita Vasquez

March 30,1979

Regal films

DARNA KUNO?

Sa Direskyon ni:

Luciano B. Carlos

Dolphy bilang Darna

Lotis Key, Marissa Delgado

Brenda Del Rio bilang Darna

kasama sina Celia Rodriguez, Ruel Vernal

at Bella Flores

June 15, 1979

MBM productions

BIRA, DARNA, BIRA!

Sa Direskyon ni: Tito Sanchez

Rio Locsin bilang Darna/Narda

Romnick bilang Ding

Moody Diaz

at Rex Cortes kasama si Ruel Vernal

Feb 8,1980

D' Wonder Films.

DARNA AND DING

Sa Direskyon ni:

J. Erastheo Navoa

and Cloyd Robinson

Vilma Santos bilang Darna/Narda

Nino Mulach bilang Ding

Celia Rodriguez bilang Lei Ming

Marissa Delgado

bilang Dr. Irene Vontesberg

Veronica Jones bilang Babaing Lawin

at Max Alvarado bilang higante

Dec 25,1991

Viva Films

DARNA

Sa Direskyon ni:

Joel Lamangan

Nanette Medved bilang Darna/Narda

Pilar Pilapil bilang Valentina

Bing Loyzaga bilang Impakta

Edu Manzano bilang Dominico Lipolico

at Ton Ton Gutierez

June 9,1994

Viva films

DARNA ANG PAGBABALIK!

(Darna the Return!)

Sa Direskyon ni:

Peque Gallaga and Lore Reyes

Anjanette Abayari bilang Narda/Darna

Pilita Corales bilang Valentina

Cherrie Gil bilang Valentine

Lester Llansing bilang Ding;

Kasama si Edu Manzano

APENDIKS C

RUTH ELYNIA S. MABANGLO

1946-

FLORANTE AT LAURA:

ILANG OBSERBASIYONG FEMINISTA

Ang feminismo bilang kritikal na pananaw ay nagsimulang magkabunga sa kritisismo sa Pilipinas noon lamang ikawalong dekada. Sapagkat tumutukoy sa isang uri ng opresyon at malawakang karahasan na malaon nang ginagawa ng lipunan laban sa kababaihan, karaniwang nasasalalak sa emosyonalismo ang mga debate. Subalit sa ilang pagkakataon, ang masinop na paggamit ng mga kategorya mula sa feminismo ay nakatutulong sa pagpapalabas ng interpretasyon na nakaligpaw sa pagbibigay-kahulugan sa isang tradisyunal at patriyarkal na pananaw.

Ang pananaw na sinala ng ilang aspekto ng feminismo ay matatagpuan sa sanaysay na ito ni Ruth Elynia S. Mabanglo na nagpako ng pansin sa kanonisadong Florante at Laura ni Balagtas. Pinagtutuunan ng pansin ng kritiko ang mga pangkalahatang imahen na iniugnay sa mga babaeng tauhan sa tula—sina Laura at Flerida—at kanyang ipinapaliwanag ang ugat ng mga ito sa patriyarkal na oryentasyon ng makata. Para sa kritiko, ang “patriyarkal at maskulinong atityud ni Balagtas” ang nagtakda kung anong uri ng mga katangian at pag-iisip ang ipagkakaloob niya sa mga tauhang babae.

Sa kaniyang pagsusuri, ginamit ni Mabanglo ang mga kategorya mula sa feminismo at ilang konspeto na nagmula sa teorya ng pagbabasa. At sa kaniyang ginawang pagbasa, isang tinig ang masusing nagtanong at ginawang problematiko ang kinagawiang representasyon ng kababaihan sa isang dakilang obra. Ipinamalas ng kritiko kung gaano kahalaga at kakaiba ang pagbabasa ng isang babaena lubos ang paniniwala sa kabuluhan ng kasarian sa pagsusuri.

SA ISANG AGARANG PAGTUNGHAY sa talaan ng mga naging pag-aaral sa Florante at Laura, masisiwalat na karamihan sa mga pagsusuri’y nakatuon sa anyo at papapakahulugan sa may-akda. Sa mga ito, ulit-ulit ang paglitaw ng mga kongklusyon ukol sa kahusayan ng obra, sa kabisaan ng paglalrawan sa kaligirang panahon at lipunan, sa paghahanay ng mga kaisipang nauugnay sa iba’t ibang aspekto ng buhay ng mga simbolong mabibigyan ng bago’t bagong pagpapakahulugan depende sa pangangailangan.

Salamat sa mga pag-aaral na iyon at nalalapitan na natin ang mga talinghaga ni Balagtas nang walang agam-agam. Salamat rin at walang alinlangang naipagmamalaki natin ang awit bilang isa sa mga pamanang kalinangan ng ating lahi. Tulad ng Noli Me Tangere at El Filibusterismo, kabilang ang awit sa mga obrang dapat mabasa, maunawaan at mapahalagahan ng mga estudyante sa hayskul. At dahil marami na ngang pag-aaral na nagawa sa awit, katakou-takot na ngang pag-aaral ang mga teksbuk na matatagpuan sa pamilihan. Bawat isa’y may kani-kaniyang pagdulog sa pag-unawa at pagpapahalaga ng akda; ang iba pa nga’y may mga pagsusulit nang kasama. Ang obrang panlaban sa imperyalismo’y sasakyan din sa pagpapalawig ng imperyalismo.

Ngunit, maitanong ko, may nagawa bang pagsisiyasat ukol sa epekto ng Florante sa mambabasa? Ano nga bang talaga ang ‘dating’ ni Balagtas sa mga tumutunghay? Spat na ang maging sambitlaing-bibig ang mga berso niya para masabing mabisa ang kaniyang panulat?

Sinang-ayon sa ilang makasaysayang ulat, ang Florante at Laura ay dinala ni Rizal nang maglakbay siya sa Europa. Isinaulo rin ito nang buong-buo ni Apolinario Mabini. Katunayan, nang ipagtapon ng mga Amerikano sa Guam ang Dakilang Lumpo at mahingan doon ng isang obrang Pilipino, itinala niya ang awit mula sa memorya. Samakatuwid, may malalaim na iwa sa katauhan ng dalawa ang Florante. Kay Rizal, ito marahil ang titis na nagpapaalab ng inspirasyon niya para sulatin ang Noli. At kay Mabini, sino ang makapagsasabi? Hindi kaya ito ang naging bukal ng kaniyang tatag at lugod para batahin ang pagkatiwalag sa isang dayuhang bayan?

Ngunit sina Rizal at Mabini ay pawing mga ilutrado, at lalaki. Bilang mga ilustrado, inihihinga at isinisiwalat nila ang kulturang ilustrado—kabuhayan, edukasyon, gawi, paniniwala, kaugalian at mithiing ilustrado. Bilang mga lalaki, nakalimbag sa mga pagkatao nila ang mga istiryutipikong paniniwala at/o kaisipang nauugnay sa kanilang sarili, sa kanilang kapwa lalaki at syempre, sa opposite sex---sa babae. Ilustrado rin naman at lalaki ang sumulat ng Florante. Samakatuwid, walang anumang sagabal na nakapagitan sa magkabilang panig: sa manunulat at mambabasa. Maaliwalas ang landasing natatahak ng mga sagisag, kaisipan at imahen. Napagtibayat napatitibayan ng isa’t isa ang balangkas ng mga kahulugang kapwa ilustrado at maskulino. Kung baga, nagbibigayan ang isa’t isa ng reinforcement para patuloy na mapalawig ang kulturang patriyarkal, ang kulturang inilalahad mismo ng awit.

Paano naman kaya kung ang mababasa’y poor o mahirap? At paano kung babae? Ano ang bias sa kanya ng Florante? Sa tanong na ito gagabay ang aking paglalahad.

Sa dikit at yumi

Sa isang artikulong pinamagatang “Balagtas: The Passion Defined,” tinunton ni B. S. Medina jr. sa mitong ‘Malakas at Maganda’ ang Florante at Laura. Si Florante, ang mangingibig at bayani , ay binigyan ni Balagtas ng mga katangiang sukat ikahulg ng loob ng isang babae sa isang lalaki: makisig, magiting, maginoo, matalino, malakas. Lahat ng katangiang ito’y maayos at masining na pinatibayan ni Balagtas sa iba’t ibang papel na ipinatungkol niya kay Florante: bilang anak, bilang ka-ibigab (lover), bilang estudyante, bilang mandirigma.

Samantala, repleksyon naman si Laura ng isang katangi-tanging babae: maganda, mahinhin, mabait, mapaglingkod, tapat. Danga’t hindi nabigyan ng sapat na eksposisyon ang mga nasabing katangian sa iba’t ibang papel na gaya ng kay Florante. Sa halip, inilarawan lamang si Laura bilang kasintahan ng bida. Wala tayong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura blang anak ni Haring Linceo, o kung anong uri siya ng gudong-bughaw. Siya kaya’y nasangguni, minsan man, ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensiya mayroon siya sa kaniyang ama? Ang pananalita kaya niya’y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Hindi na nag-abala si Balagtas; ang istorya’y umiinog lamang kay Florante.

Si Laura ay naroon bilang isang inspirasyon, hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya. Naroon siya sa istorya para maipakita ang kaganapan ng pakalalaki ng bida. Para maipadama ang sinseridad ng pagkakalarawan ng bayani. Para mapatingkad ang romansa.

Ang pagiging maganda ni Laura ang pangunahin sa mga katangian niya. Ang totoo, ‘love at first sight’ si Florante sa kanya:

Siyang pamimitak at kusang nagsabog ng ningning ang talang kaagaw ni Venus anaki ay bagong umahon sa bubog, buhok na naglugay sa perlas na batok.

Tuwang pangalawa kung hindi man langit

Ang itinatapon ng mahinhing titig;

O, ang luwalhating buko ng ninibig,

pain ni Kupidong wlang makarakip.

Liwanag ng mukha’y walang pinag-iban kay Pebo, kung anyong bagong sumisilang;

katawang butihin ay timbang na timbang at mistulang ayon sa hinhing asal.

Sa kaligayaha’y ang nakaayos—

bulaklak na bagong winahi ng hamog;

anupa’t sinumang palaring manood,

patay o himala kung hindi umirog.

(Saknong 275-78)

Anupa’t wala ngang pangalawa ang kariktan si Laura. Sinumang lalaking makabasa ng mga siniping saknong ay madarama ang pagpitlag ng dugong kaakibat ng gayong karanasan. Kinikiliti ang gunamgunam ng lalaking mambabasa dahil binubuhay ang personal na karanasan niya sa gayong sitwasyon at pagkakataon.

Ang personal ay nagiging unibersal. Hinihikayat ng mga pariralang ‘buhok na naglugay sa perlas na batk,’ ‘luwalhating buko ng ninibig’ at ‘katawang […] timbang na timbang’ sa mga lalakng mambabasa ang emosyong nagsususog ng kaibhan nila sa babae, bukod sa pinapali ang panlasa ukol sa kung ano ang huwaran sa dikit at yumi. Hindi makakaila ang imahen napinta sa kanbas ng literature. Kung isasalin ito sa kolokyal na pamamarirala, kitang-kitang ma-sex appeal si Laura—hanip sa ganda,’ ‘mayaman ang hinaharap,’ ‘pamatay ang katawan’-anupa’t babaeng-babae talaga.

Hindi syempre ganito ang mauuntag na emosyon sa babaeng mababasa (liban na lamang siguro kung lesbian siya at sasabihan pa, kung inuuri niya ang sarili bilang lalaki). Inaanyong teksto si Laura bilang huwarang babae sa pisikal na aspekto, ang huwarang babae na mimithiin at sasambahin ng lalaking mambabasa. Ang pigurang babae ay nakanananghili, kung gayon. Tuwiran at din a dapat tamuhin ng babaeng mambabasa.

Bukod sa paglalrawan ng ganda at yumi ni Laura, hindi nakaligtaan ni Balagtas na ilarawan kung ano ang epekto ng babae sa lalaki:

Ito ay si Laurang ikinasisira

ng pag-iisip ko tuwing magunita

(Saknong 279)

Anupa’t kumpleto sa detalye ang tula. Inilanad kung paano nagkautal-utal sa pagsasalita si Florante nang unang makaharap si Laura, kung paano siya giniyagis ng pananabik na Makita itong muli sa loob ng tatlong araw na kinakapulong siya ni Haring Linceo na ama nito, at kung paano siya nagkapag-asa nang maluha ang dalaga sa kanyang pag-alis.

Ang kasukdulan ng paglalarawansa katangian ni Laura ay makikita sa mga sumusunod na linya:

Di kung ako Poo’y utusang maggubat

ng hari mong ama sa alinmang s’yudad,

kung ginagawa mo ang aking sagisag,

dalawa mong mata’y nanalong perlas?

Ang aking plumaho kung itinatali

ng parang korales sa iyong daliri,

buntong hininga mo’y nakikiugali

sa kilos ng gintong ipinanahi.

Makailan, Laurang sa aki’y iabot,

basa pa ng luha banding isusuot,

ibinibigay mo ay naghihimutok

takot masugatan sa pakikihamok!

Baluti’y koleto’y di mo papayagang

madampi’t malapat sa aking katawan,

kundi tingnan muna’t baka may kalawang

ay nanganganib kang damit ko’y marumhan.

Sinisiyasaat mo ang tibay at kintab,

na kung sayaran man ng taga’y dumulas;

at kung malayo mang iyong minamalas,

sa gitna ng hukbo’y makilala agad.

Pahihiyasan mo ang aking turbante

ng perlas, topasyo’t maningning na rubi;

bukod ang magalw sa batong d’yamante,

puno ng ngalang mong isang letrang L.

(Saknong 43-48)

At dito pa:

Kung ako’y mayroong kahapiang munti,

tatanungin mo na kung ano ang sanhi;

hanggang di malinling ay idinarampi

a mga mukha ko ang rubi mong labi.

Hindi ka tutugot kung di matalastas,

kakapitan mo nang bigla ang lunas;

dadalhin sa hardi’t doon ihahanap

ng ikaaliw sa mga bulaklak.

(Saknong 51-52)

Hindi makakapagkakaila ang hiwatig ng mga taludturan. Si Laura, ang babae at ka-ibigan, ay tumutungkol ng mga tiyan ka Gawain para kay Florante. Ipnagbuburda niya ito at ipinagtatahi, ipinag-aayos ng isusuot, inaaruga, inaaliw pa kung nalulungkot.

Maaaring isiping wlang masama rito. Nagmamahalan ang dalawa, natural lamang na gawin ng babae ang nauukol sa ikasisiya at ikatitiwasay ng loob ng minamahal. Karampatan lamang ang mga tungkuling pinapel ni Laura—sa kulturang patriyarkal. Anupa’t masasabing ang mga imaheng nabuo ng katauhang babae ay karapat-dapat para masusugan ang mitong ‘Malakas at Maganda.’ Kailangan ni Florante ang pagsisilbi ni Laura para ma-establish ang pagkalalaki niya. Isa sa katuparan ng pagiging lalaki ang pagkakaroon ng babeng maglilingkod at aaliw sa kanya. Kailangan din naman ni Florante si Laura para mapab-alayan nb kanyang mga tagumpay. Hindi magkakroon ng kaganapan ang pagkalalaki niya kung wala siyang babaeng susumpang libigin at ipagtatanggol hanggang kamatayan. Patunay nito ang sinabi ni Medina Jr.:

In Philippine mythology, man is savior, woman is the eternal pwn; unwittingly, the woman, virtuous otherwise, become man’s passage into glory.

Sa dakong ito, mahalgang punahin na malinaw na malinaw ang pamamayani ng pambabaeng imahen sa katauhang Laura. Ang mga pambabaeng gawain na kinakatawan ng ‘paggawa ng sagisag,’ ‘pagtahi ng plumahe,’ ‘pag-abot ng banding isusuot,’ ‘pagsisiyasat ng baluti’t koleto’ at ‘paghihiyas ng turbante’ ni Florante na tinutupad ni Laura ay maitutumbas na rin sa mga trabahong-bahay sa kasalukuyan: pag-lalaba, pagluluto, paglilinis ng bahay, pag-aasikaso ng mga bata.

Sa modernong lipunang industriyal, isang natatangng anyo ng pambabaeng hanapbuhay ang trabahong-bahay. Naiiba ito sa ibang uri ng trabaho dahil sa ilang magkakaugnay na aspekto. Una, hindi ito napapahahalagahang gaya ng ibang okupasyon at trabaho. Kahit ngayong nauso na ang mga domestic helper na kumikita umano ng mataas pa kaysa karaniwang sahod ng isang public school teacher, hindi pa rin ito kasing presihiyoso ng pagiging empleyado sa isang bahay-kalakalan. Mabuti na nga ngayon at isang alternatibong okupasyon na rin ang trabahong-bahay. Ngunit maging noon at ngayon, ay balewala ang trabahon ito kung isasaalang-alang na ang ibang hanapbuhay ay maaring makapagpadala ng kadakilaan sa bayan at pamilya. At ang pinag-uusapan lamang dito ay ang domestikong trabaho ng babae para sa kaniyang asawa at/o mga anak. Wala itong renumerasyon..Na siya ring masasabing pinagkaiba nito sa ibang hanapbuhay—tanging kabiyak o pamilya lamang ang nakikinabang. Idagdag pang ang gawaing ito na eksklusibong pampamilya lamang ay hindi maipapalit ng anumang commodity o pangangailangan ng pamilya—pagkain, damit, gamut para sa may sakit atbp.

Sa madaling sabi, sa pamamgitan ng mga isiryutipikong gawaing iniaambil at ipinahuhuwaran sa mga pangunahing tauhang babae, nalilikha ng akdang mag-isip at magpakahulugan ang babae ayon sa pananaw ng kulturang lalaki. Nagkakaroon ang babe ng tinatawag ni Rosetta Brooks (1987) ng self-image consciousness na humihikayat sa kanya para kilalanin at tanggapin ang sarili bilang imahen, bilang appearances o bilang objects. Tinatanggap niya ngayon at knikilala ang sarili na may katangian ng pagiging-bukd (otherness) na kung tutuusi’y nag-aalis sa kanyang pagkatao ng halaga at kabuluhan. Sabi ni Brooks:

This ‘self-image consciousness’ encourages women to think of themselves as images, as appearances or as objects—the sense of otherness which within the social mythologiy of capitalist culture reduces women to the status of a reflection. It also encourages to incorporate this sense of otherness into their subjective perception—there is the belief that in looking one is lking as though a man, or more accurately that one is spying in a spectacle directly prepared for men. Incorporated into the context of perception is the woman’s lack of presence—her invisibility as observer is encountered by her visibility as perception. The effect of this is to deny her own reality and reinforce the reality of her appearance as reflected in the man-made image.

Inilalahad nito na sa positibong pagtanggap ng babae sa mga tungkuling itinakdang pambabae ng kulturang lalaki, hindi niya kailanman maguguniguni ang sarili sa ibayo ng makitid na ‘pambabaeng’ daigdig na ginagalawan niya. Ang trabaho niya’y mananatling nakakasal sa pagsisilbi sa kabiyak/kasintahan, kundi man sa pagpaparikit pagpapaluwalhati ng pagkatao nito bilang lalaki. Samakatwid, ang depinisyon ng pagkatao niya, ang esensiya ng kanyang pagkababae ay hindi atas ng sariling tunguhin. Sa halip, isang pagkatao at katauhang binaybay ng kasariang lalaki lamang ang nagpapakahulugan.

May busog man at palaso

Naiiba ba si Flerida kay Laura? Katumbalik siya ni Laura sa maraming aspekto. Pinagtabi sila para Makita ang malaki nilang kaibhan. Kung bagaman maganda rin si Flerida na ayon sa deskripsiyon ay

Kung nakikiumpok sa madlang prinsesa’y

Si D’yana sa gitna ng maraming Nimpa,

Kaya’t kung tawagin sa reyno ng Persya,

Isa sa Houris ng mga propeta.

(Saknong 353)

bnigyan siya ni Balagtas ng kagandahang Amasona. Patiay ito ng pagkagamit ng makta ng imaheng Diana, ang babaing mangangaso. Ang totoo, naging napakatipid ni Balagtas sa paglalarawan sa babae. Nasira ang kabihasaan niya sa pagsasaerso ng mga papuring maiaangkop kay Flerida. Dahlia kaya sa wala sa hinagap niya ang ganitong uri ng babae? O hindi rin siya kumakatig na itanghal at iluwalhati nang babaeng may ganitong katauhan?

Kung si Laura ang katauhang babaeng-babae, masasabing si Flerida naman ang babaeng lalaki (masculine woman). Si Flerida [ay] hindi katulad ni Laura na ‘uupo sa isang tabi’ at maghihintay ng ipapataw sa kanya ng kapalaran. Ang dalawang babae ay kapwa nalgay sa sitwasyong pinag-imbutan ng ama ni Aladdin. Itinaboy niya ang sariling anak upang masarili ang mutyang prinsesa. Ngunit makkita sa pagbaka sa at/o reaksyon sa sitwasyon ang pagkakaiba ng dalawa. Nagtiis si Laura, naghintay, nag-ulik-ulik sa pagpapasya, humingi ng palugit kay Adolfo sa pagtanggap ng alok nitong kasal. Samantala’y sumakay sa sitwasyon si Flerida, nagkunwaring pumapayag sa pagsinta ng Sultan bago ginamit yon pra malayang makatakas at paghahanapin si Aladdn. Si Laura, ang Maganda, ay larawan nga ng kahinaan. Lagi, kailangan nito ng isang masandigang Malakas na sasagip sa kaniya sa panganib. Si Flerida, ang Amasona, ay matatag. Alam ang gusto at alam ang gagawin para makuha ang gusto. Saying nga lamang at hindi gaanong pinag-ukulan ni Balagtas ng atensiyon. Kailangan marahil dahil kung hindi’y maa-upstage si Laura.

Ang patriyarkal at maskulinong atityud ni Balagtas sa pagtrato kay Flerida ay gumigitaw hanggang sa huli. Hindi lamang niya sinikil ang pamumukadkad ng pagkatao at katauhang Flerida, binigyan pa niya ito ng pangangatwirang sahol sa kaalamang ideolohikal o political na lalaki lamang ang dapat magtaglay. Katwiran ni Flerida nang iligtas si Laura:

Sagot ni Flerida:”Nang dito’y sumapit ay may napakinggang binibibining boses na pakiramdam ko’y binibigyang-sakit, nahambal ang aking mahabaging dibdib.

Nang paghahanapin ko’y ikaw ang natalos, pinipilit niyong taong balakiyot; hindi ko nabata’t bininit sa busog ang isang palasong sa lilo’y tumapos

(Saknong 391-392)

Habag o awa sa isang kapwa-babae na nsa gayong marawal na klagayan ang nagtulak kay Flerida para iligtas si Laura. Sa awa nakahulma ang sense of justice niya. Hindi gaya ng pangangatwiran ni Aladdin na may hibong ideolohikal nang iligtas nito si Florante sa mga sisilang mababangis na hayop:

“Kung nasusuklam ka sa aking kandungan,

lason sa puso mo ang hindi binyagan;

nagkukutya akong hindi ka saklolohan sa iyong nasapit na nanapakarawal.

“ipinahahayag ng pananamit mo,

taga-Albanya ka at ako’y Pers’yanao;

ikaw ay kaaway ng baya’t sekta ko,

sa lagay mo ngayo’y magkatoto tayo.

“moro ako’y lubos na taong may dibdib,

at nasasaklaw rin ng utos ng Langit;

dini sa puso ko’y kusang natitiik—

natural na leing sa aba’y mahapis.

(Saknong 148-50)

Sabihin pa, makitid ang pananaw na iniaambil a katauhang babae. Sa babae, at pinatitibaya aiya ng Florante at Laura, pag-ibig ang lunduyan ng pagkatao, ang kanyang hanapbuhay, ang kanyang tungkulin. Sa lalaki, isa lamang itong fringe benefit kundi man isang dakilang paglihis sa kaganapan ng pagkatao at katauhan niya bilang nilikha. Ang kaganapan ng buhay ng lalaki ay nasa pagtalunton sa tinatasaanmang larangan, kailang panahon man.

Kailangan: bagong interpretasyon ng Florante at Laura

Sa bahaging ito, ibig kong balikan ang tinutugayagayang tanong. Ano bang bias ng Florante at Laura sa mambabasang babae? Matapos mailahad ang ilang obserbasiyong sa itaas, hindi kaya mgangangailangang muling basahin ang obra at bigyan ng bagong pagpapakahulugang hindi naman maglalagay panganib sa persepsyon ng babae sa kaniyang sarili? Walang dudang maraming mahuhusay na katangian ang obra ni Balagtas. Walang dudang dapat itong basahin ng lahat ng estudyante. Ngunit kailangang alalayan ng gur ang interpretasiyon. Kalangang maitiwalag na mambabasa ang sarili sa obra. Kailangang mailagay ang tumutugnay sa sitwasyong kontrolado niya ang pagtanggapng mga kaisipan at imaheng nakalarawan sa akda. Kailangang hindi makasagabal ang awit sa oagakaloob sa kababaihan ng pagkakataong malinang ang sarili pra sa sariling kaganapan. Kailangang makatulong ang akda sa lubos na paglaya ng kababaihan sa nakalilipaging impluwensiya ng takot sa sarili. Kailangan maturuan nitong tungkulin panagutan ng babae ang sariling buhay.